Boeken over Tsjetsjenië

Voor wie meer wil weten over de achtergronden van 'Beslan' heeft Tsjetsjenië-kenner Egbert Wesselink een keuze gemaakt uit de beschikbare literatuur.

Toen de zuidelijke Kaukasus grotendeels door Rusland was ingelijfd, na de oorlog van 1827-8 tegen het Ottomaanse Rijk, schreef Tsaar Nikolaas I aan zijn bevelhebber: ,,Na één glorieuze campagne te hebben voltooid, zal U een tweede beginnen die, zo meen Ik, even belangrijk is en qua directe voordelen zelfs nog belangrijker: de pacificatie van de bergvolkeren, voor eens en voor altijd, of de vernietiging van recalcitranten.” Van de gruwelijke Kaukasische oorlogen die op deze instructie volgden, maken we nu een akelige staart mee.

Wie een historische overzicht wil lezen van de gebeurtenissen in de 19de eeuw in het noordoostelijke deel van de Kaukasus, waar Tsjetsjenië ligt, kan Moshe Gammer's 'Muslim Resistance to the Tsar: Shamil and the Conquest of Chechnia and Daghestan' (Frank Cass, Londen, 1994. ISBN 071463431x; 452 blz. via bibliotheek), ter hand nemen. Mijn favoriet is: Abdurahman Avtorkhanov and Marie Benningsen Broxup, eds., 'The North Caucasian Barrier: The Russian Advance towards the Muslim World', (Hurst, Londen, 1992, via de bibliotheek), een dozijn uitstekende capita selecta die samen veel meer zijn dan de som van hun delen.

Veel van de grote 19de-eeuwse Russische schrijvers hebben meegevochten in de Kaukasische oorlogen en hebben erover geschreven. Het beroemdste werk is waarschijnlijk de novelle 'Haji Murat' van Lev Tolstoi. Hij beschrijft de Kaukasiër als de Russische variatie op de Nobele Wilde. Een vrij, gewelddadig en edel wezen, buiten wet en orde, gedoemd tot een tragisch einde. Tolstoi's meesterwerkje heeft zoveel indruk gemaakt op zowel Russen als Kaukasiërs, dat ik soms de indruk krijg dat het hun identiteit niet zozeer heeft beschreven, alswel heeft gevormd.

En dan tegenwoordige tijd. Er bestaat nog geen afgewogen, definitief overzicht van de eerste moderne Tsjetsjeense oorlog van 1994-1996. Het beste is Carlotta Gall en Thomas de Waals 'Chechnya. Calamity in the Caucasus'

(New York University Press, 1998. ISBN 0814731325; 416 blz. euro 18). Meer geschreven vanuit het Tsjetsjeense dan het Russische perspectief, maar met genoeg distantie.

Onder de Russen is Anna Politkovskaja de belangrijkste schrijver. Deze moedige journaliste van Novaja Gazeta schrijft vanuit het gezichtspunt van individuele soldaten, huisvrouwen en rebellen. In Rusland heeft ze zich daarmee niet bij iedereen geliefd gemaakt. Nooit legt ze de schuld bij de ene of de andere kant. Ze vertelt hoe een door en door corrupt, lomp en ongevoelig systeem een orgie van anarchie en geweld oproept die zowel de Tsjetsjeense als de Russische samenleving door en door heeft verziekt. Anna Politkovskaja: 'A Dirty War: A Russian Reporter in Chechnya' (Harvill Press, Londen, 2001. ISBN 1860468977; 336 blz. ca. euro 20) en 'A Small Corner of Hell: Dispatches from Chechnya'

(University of Chicago Press, 2003. ISBN: 0226674320, 232 blz. ca.euro 21,50)

Er wordt niet alleen goed geschreven, ook goed gefotografeerd. Onder de Nederlanders valt Eddy van Wessel op, die in een vijftal bezoeken een uitmuntende serie foto's heeft opgebouwd. Internationaal springt Stanley Green er uit: 'Open Wound: Chechnya 1994-2003'

(Trolley, 2003. ISBN 1904563015. 220 blz. ca. euro 50) Voor wie denkt dat hij al zoveel heeft gezien, sla dit werk open. En huiver.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden