Boeken kopen in de supermarkt

Beeld ANP

Grote boekhandels staat het water aan de lippen. Kleine overleven amper. Is dat erg? Voor de boekhandelaar en zijn personeel zeker. Maar hebben lezers de Selexyz en de Donner nog nodig? Niet om aan boeken te snuffelen in elk geval. Want sinds Ahold vorige maand internetbedrijf bol.com overnam, weten we dat we straks ook boeken kunnen verwachten in de Albert Heijn en de Gall & Gall. Ook makkelijk voor de lezer. Wat hebben we nodig? Wijn en hagelslag. En neem de nieuwe Arnon Grunberg ook maar mee, die is in de aanbieding.

Toch zullen veel lezers dit geen prettige perspectief vinden. Dreigt niet het gevaar dat boeken zich straks alleen nog kunnen manifesteren bij prijsvechters, op een keiharde markt, waar waarde alleen nog wordt uitgedrukt in geld en alles met alles moet concurreren: diepvriesmaaltijden met de nieuwe Margriet de Moor, zonvakanties met Plato, een iTuneskaart met Flaubert? Kan het boek zonder zijn traditionele habitat, zijn beschermende atmosfeer van stilte en aandacht?

Dat zou misschien best eens mee kunnen vallen. Want zijn boeken echt zo teer? Of zijn we vooral bang dat die beschaafde, vertrouwde sfeer rondom het boek verdwijnt, die stolp van cultuur en traditie, van boekenkasten en van mensen zoals wij?

Iets dergelijks suggereerde de Italiaanse romancier Alessandro Baricco vier jaar geleden in zijn geruchtmakende essay 'De barbaren'. Hij trekt daarin een interessante parallel met de achttiende eeuw. In die tijd, schrijft Baricco, werden boeken vrijwel uitsluitend gelezen door mensen die ze zelf schreven. Tot de opkomst van de burgerij: die betekende voor schrijvers, drukkers en uitgevers een enorme nieuwe afzetmarkt. En die werd bediend met een nieuw genre: de roman. De oudere generatie sprak er schande van: boeken laten lezen aan onvoorbereide dames, aan knechten! Lezen, dat was hún favoriete hobby, en dat wilden ze graag zo houden.

Op grond van zulke voorbeelden concludeert Baricco: "Alles wat wij tegenwoordig beschouwen als hoge kunst die niet is aangetast door de verdorven handelsmentaliteit, is ontstaan om het hele beschikbare publiek te behagen, in overeenstemming met een commerciële logica die nauwelijks werd afgeremd door artistieke overwegingen."

Het is nogal een tegendraadse bewering, die vraagt om rustige overdenking. Maar praktijkvoorbeelden die Baricco's essay ondersteunen, zijn er zeker. Vorige zomer kocht ik in een van die Franse hypermarchés, waar je alles kunt inslaan van stokbrood tot bh's en grasmaaiers, twee dunne pockets, een van Patrick Modiano en een van J.M.G. LeClézio. Een nogal risicovolle aankoop, want mijn Frans is niet zo goed, ik zou er geen boekhandel voor zijn binnengestapt. Maar deze boekjes kostten nauwelijks meer dan een fles wijn, die ook wel eens kan tegenvallen, dus ik vond dat ze mee mochten, in de volle boodschappenkar.

Zo zou het ook kunnen gaan als Arnon Grunberg straks bij de Albert Heijn ligt. Shoppers die nooit een boekhandel binnenlopen, zouden zomaar een echte roman tussen de spruiten en de kaas kunnen stoppen. Is dat erg? Of is het een nieuwe vorm van volksverheffing?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden