Boek van de Maand

is filosoof en redacteur van Trouw


Vroeger liep ik altijd briesend weg van de televisie als de boekhandelaars in talkshow 'De Wereld Draait Door' weer een boek omhoog mochten steken. Een klap in het gezicht van de criticus, vond ik. Want boekhandelaars verkópen boeken, en critici denken erover na, dat is niet hetzelfde vak. Dus waarom mochten Jann Ruyters en Janita Monna van Trouw niet komen vertellen wat hun Boek van de Maand was?


Het ergste was nog dat de show zo veel invloed had. Dat NRC Handelsblad vorige week op grond van CPNB-bestsellerlijsten vaststelde dat het 'DWDD-effect' almaar sterker wordt terwijl de invloed van recensies in de krant afneemt, kwam dan ook niet als verrassing.


Wel word je milder, of misschien gewoon minder jaloers, als je zelf niet meer over de recensies gaat, merk ik. Tegenwoordig zit ik die Boek-van-de-Maand-sessies zelfs netjes uit. Want hoe erg is het nou écht dat DWDD het nationaal leesgedrag sterker beïnvloedt dan de krant? Is het niet flauw om te verwachten dat boekliefhebbers Trouw spellen voordat ze een aankoop doen?


Soms vind ik dat inderdaad flauw, en zeker als de keuze van DWDD overeenstemt met die van deze redactie. Dan denk je toch: vooruit, de show houdt de lezer tenminste eens per maand weg van bestsellers die alleen bestsellers worden omdat er een televisie-hoofd op het omslag staat - dat van Nico Dijkshoorn bijvoorbeeld.


Maar toen dacht ik aan de negentiende-eeuwse criticus Matthew Arnold en dat stemde me minder mild. Criticus zijn, dat betekende volgens Arnold "te weten wat de beste kennis en gedachten in de wereld zijn, en dat dan weer wereldkundig te maken, om een stroom aan ware en nieuwe ideeën te scheppen."


Weten wat de beste ideeën zijn, dat vertrouw ik de boekhandelaars bij DWDD wel toe. Maar een gesprek op gang brengen waarin de beste ideeën van het moment opgepikt worden - politieke ideeën, morele ideeën, esthetische ideeën - daarvoor is echt meer ruimte nodig dan Matthijs van Nieuwkerk toelaat. En als zijn tip-cultuur de cultuur van analyse gaat vervangen, dan hebben we een probleem.


Zolang je critici als aardig of minder aardig aanhangsel van de literatuur beschouwt, is er weinig aan de hand. Dan maakt het niet uit hoeveel ruimte ze krijgen: die boeken blijven wel bestaan. Maar volgens Matthew Arnold bestaan boeken niet alleen om individuele lezers leesgenot te schenken, maar ook om 'een stroom aan ware en nieuwe ideeën los te maken' - een stroom die Letter&Geest nog wel wekelijks loslaat. Vorige week bijvoorbeeld borrelde dit katern dankzij besprekingen van onder meer de nieuwe Connie Palmen en de nieuwe Charlotte Wood van de ideeën over vrouwen, terwijl Rob Schouten naar aanleiding van de nieuwe Allard Schröder schreef dat die 'het beeld van de sterke vrouw onmiskenbaar nuanceert en ontmaskert'.


Ik zeg niet dat boeken terug te brengen zijn tot hun ideeën: alleen een geslaagde vorm maakt ideeën zichtbaar. Ik zeg wel dat de uitgebreide openbare discussie over boeken en de 'ware en nieuwe' ideeën die ze oproepen geen parasitair verschijnsel is, maar eerder het vaak miskende doel van alle schrijverij.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden