Boek Srebrenica nog niet dicht

Moeders van Srebrenica met hun advocaten in het Paleis van Justitie in Den Haag. Ze hebben gewonnen, maar nog niet alles.Beeld AP

De moeders van Srebrenica hebben een overwinning in de rechtszaal geboekt, maar tevreden zijn ze allerminst. De Haagse rechtbank stelt in een door de moeders aangespannen rechtszaak de staat aansprakelijk voor de deportatie van 320 moslimmannen uit de Dutchbat-compound in Potocari, van wie het merendeel werd vermoord.

Tegelijkertijd spreekt de rechtbank de Nederlandse staat echter vrij van het verwijt dat ze de val van de enclave bij Srebrenica niet heeft voorkomen en de enclave niet heeft heroverd. Ook vindt de rechtbank het terecht dat de Dutchbatters niet meer dan 5.000 van de 25.000 vluchtelingen tot de compound toelieten. Dutchbatters meldden de oorlogsmisdaden die zij waarnamen niet aan de VN, maar toch is de staat niet aansprakelijk voor de schade van de eiseressen. Meldingen zouden niet tot militair ingrijpen van de VN hebben geleid.

De moeders van Srebrenica gaan daarom, zo meldde gisteren hun advocaat Marco Gerritsen, zeker tegen de uitspraak in beroep. Hij noemde het vonnis en 'enorme stap in de goede richting', maar wil dat de staat ook aansprakelijk wordt gesteld voor de dood van de mannen die zich buiten de compound bevonden. Het boek van Srebrenica kan daarom ook na gisteren niet dicht.

De rechtbank leidde gisteren de aandacht terug naar die namiddag van 13 juli 1995. De enclave was gevallen en pakweg 5.000 moslims werden toegelaten tot het kamp in Potocari. Volgens de rechtbank had Dutchbat de Bosnisch-Servische legerleider Mladic nooit mogen binnenlaten, want het was een omheind gebied waar alleen Nederlanders zeggenschap hadden. Vervolgens hadden de Nederlandse militairen niet mogen toestaan dat Mladic de 320 'weerbare' mannen van boven de 18 met bussen uit het kamp liet halen. Zij hadden serieus rekening moeten houden met genocide, omdat zij eerder al losse identiteitspapieren hadden gevonden, meestal een teken dat mensen uit de weg zijn geruimd.

Hoe verrassend was het vonnis? De moeders boekten succes bij de Hoge Raad toen die vorig jaar vond dat Nederland aansprakelijk was voor de dood van de drie mannen die door Dutchbat uit het kamp werden gezet. Andere pogingen strandden daarentegen. Zo wilden zij de VN voor de Nederlandse rechter slepen en na de Hoge Raad wees ook het Europees Hof voor de Rechten van de Mens die eis af.

Excuses
Bert Bakker, de voorzitter van de parlementaire enquêtecommissie Srebrenica, was blij met de 'bijzondere' uitspraak die volgens hem helderheid schaft. Volgens hem heeft Nederland zich te lang verscholen achter de schuld van de Bosnische Serviër Mladic en de aansprakelijkheid van de VN. Nederland heeft, zo schreef hij vorige week in deze krant, fouten gemaakt en de staat had dat veel eerder moeten toegeven. "Het is jammer dat het op een rechter aankwam om dat duidelijk te maken." De politiek moet het vonnis volgens Bakker aangrijpen om excuses te maken.

Juridische aansprakelijkheid
Volgens Eimert van Middelkoop, oud-minister van defensie en lid van Bakkers enquêtecommissie, heeft de uitspraak vooral een juridische betekenis. "Het is goed dat de rechter duidelijkheid heeft geschapen over de juridische aansprakelijkheid. Er is nu meer rechtszekerheid." Tegelijkertijd wijst hij erop dat de rechterlijke beslissing tot meer voorzichtigheid kan leiden bij besluiten tot meedoen aan nieuwe internationale missies.

Realiteit
Dat is Frank van Kappen, VVD-senator en generaal-buiten dienst, volledig met hem eens. Daarnaast vindt hij dat in het vonnis weinig rekening is gehouden met de realiteit. "Ik respecteer rechtelijke uitspraken, maar het is te makkelijk om te zeggen dat Dutchbat Mladic had kunnen tegenhouden. Zij hadden kunnen vechten, maar of er dan minder doden waren gevallen betwijfel ik."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden