Boek over de keerzijde van de landbouw is soms te activistisch

De coverfoto van dit boek zou je vandaag niet snel meer kunnen maken.Beeld TRBEELD

De coverfoto van 'Dit is uw land' zou je vandaag niet snel meer kunnen maken: een boerenzoontje trekt aan de staart van een koe in de wei. Tegenwoordig komen de meeste koeien nooit buiten, en bij veel boeren staat geen volgende generatie klaar. 'Dit is uw land' is een coproductie van schrijver Kees Kooman en onderzoeker Hans van Grinsven.

Hans van Grinsven & Kees Kooman: 'Dit is uw land. Het einde van een boerenparadijs.' Uitgeverij De Kring, 320 bladzijden, 21,50 euro.

Kooman publiceerde in 2015 het agrarisch-historische 'Boerenbloed', dat (al dan niet terecht) vergeleken werd met het werk van Geert Mak van twintig jaar geleden. Van Grinsven werkt bij het Planbureau voor de Leefomgeving, dat tot woede van de agrarische sector dit voorjaar rapporteerde dat er in delen van Nederland vermoedelijk op grote schaal wordt gefraudeerd met mest.

In 'Dit is uw land' belichten ze "de verborgen schade van een welvaartswonder". Dat wonder is de Nederlandse agrarische sector, de tweede landbouwexporteur ter wereld. De verborgen schade daarvan is zowel economisch (armoede onder boeren) als ecologisch: een mestoverschot, afnemende biodiversiteit. Hun eigen standpunt steken de auteurs - in een wat storende, lollige stijl - niet onder stoelen of banken: 'Door zijn krankzinnige productievolume is Nederland nog steeds het vieste jongetje van de Europese klas'.

Ze zijn de eersten niet om hierop te wijzen, weten Kooman en Van Grinsven. Al in 1974, schrijven ze, stelde de overheid vast dat er "op zijn minst een luchtje zat" aan landbouw en veeteelt. Door dat nog eens te zeggen (inclusief grafieken, tabellen en historische context) hopen de auteurs lezers aan te sporen "om met een iets andere 'insteek' het gebruikelijke rondje door de supermarkt te maken".

Houvast bieden

De journalist en wetenschapper hebben activistische motieven. Al zeggen ze zelf: "Dit boek heeft niet de intentie de hoeders en de voeders van het land op de strafbank te plaatsen". Ze willen alleen 'meer houvast bieden bij de vraag hoe een betere wereld eruit zou kunnen zien'. De sleutel voor een betere wereld met een duurzame landbouw ligt bij de consument: die moet goed beseffen welk product hij of zij koopt en de voorgeschiedenis kennen van dat lekkere zuivelhapje of varkenslapje. Dat had Wakker Dier of Varkens in Nood niet beter kunnen zeggen.

Van Grinsven en Kooman stellen voor dat we bulkproductie van voedsel voortaan overlaten aan goedkope landen als Polen en Roemenië, die potentiële landbouwreuzen zijn. Nederland levert dan vooral nicheproducten (van grondgebonden bedrijven) en exporteert daarnaast kennis en techniek, zoals melkrobots.

De auteurs willen niemand op de strafbank leggen, maar hebben wel een preek in petto: 'Verduurzaming van het voedselsysteem vergt behalve eindeloos geduld van de pioniers principiële en moeilijke keuzes van regeringsleiders, en acceptatie van de consequenties voor ondernemers en consumenten. Het levert pijn op in de portemonnee bij de laatste groep, omdat voedsel tientallen procenten duurder zal worden en de keuze beperkter, maar voor de meeste Nederlanders is het nog steeds betaalbaar wanneer ze een keer minder met vakantie gaan of het nieuwste model van alweer een smartphone uitstellen.' Lollig gesteld, maar niet grappig bedoeld.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden