Boegbeeld van vernieuwing binnen de katholieke kerk

Oud-bisschop Jan Bluyssen van Den Bosch is gisterochtend overleden. Hij is 87 jaar geworden. Bluyssen was van 1961 tot 1966 hulpbisschop van Den Bosch en daarna tot 1983 bisschop. Hij leed aan hartklachten.

Hij was een boegbeeld van de vernieuwing binnen de Nederlandse katholieke kerkprovincie, die een geweldige stimulans kreeg door het Tweede Vaticaanse Concilie (1962 tot 1965). Bluyssen maakte ook de neergang van de vernieuwingsbeweging mee. Al snel na zijn aantreden als bisschop verspeelde hij veel krediet in het Vaticaan, waar na het overlijden van paus Johannes XXIII (1963) een andere wind was gaan waaien. Bluyssen was de tegenpool van de conservatieve bisschop Jo Gijsen van Roermond, in 1972 benoemd door het Vaticaan.

Hij werd in 1926 in Nijmegen geboren, als zoon van een kruidenier. In de jaren vijftig studeerde hij theologie aan het Angelicum in Rome, met als specialisatie spiritualiteit en mystiek. In 1961 werd hij tot zijn eigen enorme verrassing benoemd tot hulpbisschop van de zeer populaire bisschop Rinie Bekkers, net als Bluyssen een vernieuwer. Bluyssen was 35, de minimumleeftijd voor een bisschop. Tegen Trouw zei hij in 2006 over Bekkers: "Hij voelde aan wat je niet zag, maar wat er wel was. En hij kon daarop inhaken."

Volgens kerkhistoricus Peter Nissen, die Bluyssen goed kende, koos Bekkers hem als hulpbisschop vanwege zijn theologische kwaliteiten: "Theologisch was Bekkers minder sterk. Bluyssen was theologisch juist briljant." Volgens Nissen zag Bekkers de kerkvernieuwing als een grote schoonmaak, de ramen open, een frisse wind: "Bluyssen begreep dat een frisse wind onvoldoende was. Er was bezinning nodig over waar het in de kerk om gaat. Hij zocht de diepte, luisterde ook goed. Voor hem betekende gehoorzaamheid geen kadaverdiscipline, maar dat je goed naar elkaar luistert."

Bluyssen zette zich in voor een liturgie in de volkstaal en vernieuwing van het pastoraat. Bekkers overleed in 1966, waarna Bluyssen hem opvolgde. Gaandeweg ondervond hij toenemend verzet tegen de vernieuwing, mede als gevolg van strategische benoemingen door het Vaticaan van behoudende bisschoppen. Als een dieptepunt ervoer hij de bijzondere bisschoppenconferentie van 1980. De Nederlandse bisschoppen kwamen naar Rome om de toestand in de Nederlandse kerkprovincie te bespreken, onder leiding van de paus en van kardinalen, zonder dat de Nederlandse achterban iets te horen kreeg. Ook Bluyssen was gebonden aan geheimhouding.

In 1983 trad hij af na een openhartoperatie. Een domper was de benoeming van Jan Terschure, hulpbisschop van Gijsen, tot zijn opvolger. Er was kritiek op Bluyssen omdat er in zijn periode documenten zijn vernietigd die mogelijk licht hadden kunnen werpen op gevallen van seksueel misbruik. Hij zei dat hij niet had begrepen dat die papieren nog belangrijk waren. Kort voordat de commissie Deetman haar rapport uitbracht over misbruik annuleerde hij zijn 50-jarig bisschopsjubileum, uit respect voor de slachtoffers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden