Boeddhistische mantra's en joodse klaagzang dans

Het CaDance Festival vindt t/m 27 november plaats in het Korzo-theater en het Theater aan het Spui in Den Haag; info 070-3637540.

Met dit citaat van Octavio Paz als kapstok van zijn CaDance Festival in het Haagse Korzo-theater vroeg programmeur Leo Spreksel zich af of het kritieke tijdperk waarin wij leven ook de dans zijn lichaam ontnam. Daarom stelde hij in de introductie van zijn propragmmaboek de vraag of dans wel een schaduw heeft. Bestaat de dans eigenlijk wel echt? En zo ja, welk lichaam heeft zij dan? Naar de vijftien door hem geselecteerde choreografen moeten dit soort vragen een pittige provocatie zijn. Voor dansmakers en dansers is immers evident dat dans een lichaam heeft en dus ook schaduwen op het podium afwerpt. Geen dans zonder lichaam en lichtval, dus ook geen dans zonder schaduwen. Toch zal het niemand verwonderen dat zij de woorden van Octovia Paz zeer verschillend opvatten.

Ruimtenood

Afgelopen zondagmiddag en -avond waren zes choreografen aan het woord. Ik beperk mij hier tot de twee solo's die Thom Stuart en Mati Elias op hun eigen lichaam maakten.

Niemand minder dan de balletgigant Balanchine zelf zei ooit: elke dans voor meer dan één danser is een verhaal, maar een solo is een statement. Stuart noemde zijn verklaring, kort en bondig, 'Homme'. Zijn performance in de kleine zaal van het Korzo-theater was het resultaat van twee maanden opsluiting in een studio. Ontsnappingspogingen uit deze van God en medemens verlaten danscel mislukten, hoe meedogenloos hard de stevig uit de kluiten gewassen danser zich ook tegen de muren opwierp.

Zijn heil zoekend in de boeddistische wereld der Tibetaanse monniken koppelde hij hun diep gorgelende mantra's aan een actuele modetrend, door zich een urban-buddha-style kostuum van modeontwerper Gaultier aan te meten. Stuart, een reus met kaal geschoren hoofd, blaast eerst de veertig waxinelichtjes rond de blauwgeverfde muren uit, als gold het een tempelritueel. Dan barst hij los in een wanhopige poging zich uit de duistere krochten en slochten van zijn body & soul te bevrijden. Bonkend en opkruipend tegen de muur verdwijnt hij door de twee zij-uitgangen, om telkens weer in een andere lichtval op de zwarte vloer terug te keren.

Op de muren weerkaatsen de schaduwen van zijn contouren. Hoe imposant de sprongen en hoge balansen op trillende kuiten ook zijn, hij erkent zijn fysieke onmacht en accentueert dit juist, door de mouwen van zijn jak naar binnen te trekken. Ontarmd moet hij zijn evenwicht hervinden als een man die zichzelf de handen voor zijn geslacht heeft gebonden. Dat we met een gekwelde man te maken hebben, moeten we wel weten, dus gaat ook de broek omlaag, maar niet uit. Met geknevelde enkels en schuifelend met bedekt hoofd laat hij ons tenslotte achter, in verbijstering over wat zich zojuist afspeelde.

De openhartigheid waarmee deze danser-choreograaf zijn frustraties over zijn fysieke kunst vorm geeft, kent geen pardon. Imposant, want net niet over de rand van ijdele zelfverheerlijking, is de erkenning van zijn lichaam zeker.

Frustraties

Ook de solo 'Where is it' van de in de Kibbuts Dance Company opgeleide Mati Elias is een uiting van erkende frustraties. Staande tussen violist Sander Hoving en violiste/zangeres Anti von Kiewitz geeft de ook al kort geschoren danseres met haar lange, maaiende en stampende ledematen eerst blijk van een levenskrachtige houding. Haar stampij op Hongaarse ritmes en een zigeunerlied slaat om in droefgeestige bezinning als het 'Oyelem golem' van Moni Ovadia inzet, een joodse klaagzang over Shoah. Elias' solo laat zich ervaren als de vraag die Claude Lanzmann in zijn filmbeelden van de bomen rond Treblinka legde.

Mij ontroerde haar poging om de moed voor dans te hervinden zeer. Net als Stuart maakt zij duidelijk dat dans niet alleen schaduwen afwerpt. Dans gaat veeleer over schaduwen in het licht zelf. Zowel Stuart als Elias erkennen in een kritiek tijdperk te leven. Dus dansen zij om dit te weerspiegelen en vorm te geven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden