Boeddha als knuffel

null Beeld MyFirstBuddah
Beeld MyFirstBuddah

De knuffelboeddha slaat aan in Nederland, een hit, maar in Thailand moet men er geen lucht van krijgen. Daar is Boeddha een macho en geen kinderspeelgoed.

Overdag voetbalt hij gewoon, net als zijn vriendjes. Maar 's avonds voor het slapengaan doet Lucas Heijdeman (11) sinds kort iets wat niet iedereen doet. Dan kijkt hij even naar de boeddhaknuffel die hij pas heeft gekregen, en zet die naast zijn kussen. "Hij helpt me een beetje", zegt Lucas. "Soms kijk ik wel eens films met enge figuren erin. Maar door de Boeddha gaat het bange gevoel weg."

Zijn vader Marc Heijdeman, die hem de knuffel gaf, voedt zijn kinderen boeddhistisch op. Met enig succes, als je naar Lucas luistert. "Ik zal je een geheimpje verklappen: Ik ben een boeddhist." Van de Boeddha leert hij 'informatie te verzamelen en om zich heen te kijken'. "Bijvoorbeeld hoe ik goed m'n best kan doen met voetbal. Wil je gescout worden door Ajax, dan hoort dat erbij."

De boeddhaknuffel is een van de nieuwste hebbedingen op spiritueel gebied. Sinds ze in november op de markt kwamen, zijn er bijna 3000 exemplaren van verkocht. Voluit heet de knuffel 'My first Buddha'.

Het is een idee van het ondernemerskoppel Joost de Graaf en Anouk de Vries, voormalige beddenverkopers die vanwege de crisis en een faillissement op andere koopwaar moesten overstappen. Met behulp van de knuffel wil De Graaf het boeddhistische gedachtengoed verspreiden. Zijn aspiraties zijn net zo groots als je kunt verwachten van iemand die in religieuze waren handelt. Er is meteen wereldwijd patent aangevraagd op de merknaam en ook het modelrecht is vastgelegd.

Schaterlachende boeddha
Eerlijk is eerlijk: er bestond al één andere boeddhaknuffel op de Nederlandse markt. De 'Huggy Buddha', die een stuk dikker is, en schaterlacht. Maar die telt niet echt mee: het gaat hier om een persoonsverwarring met de Chinese god 'Budai'.

Het enthousiasme waarmee mensen reageren op de knuffels ziet het koppel als bevestiging dat het op het goede pad is, legt Joost de Graaf uit. "Wij zien dat als een signaal. Dat de domeinnaam 'myfirstbuddha.com' nog vrij was bijvoorbeeld, terwijl iedereen ter wereld die al had kunnen claimen, was voor ons echt een teken."

Wat hem boeddhist maakt? "Vervelende muggen laat ik gewoon vliegen. Je moet beter beseffen wat je aanricht als mens - ook bij dieren. Als iedereen boeddhistisch zou zijn, hadden we een vreedzamere wereld." Zelf draagt de ondernemer 10 procent van de netto opbrengst per knuffel af aan hulporganisatie Save the Children.

Bij volwassenen slaat de knuffel beter aan, maar oorspronkelijk is hij bedoeld voor kinderen. Want hoe kinderen in Nederland met elkaar omgaan, dat is schrikbarend, meent De Graaf. "Als ze de glimlach van de Boeddha al jong meekrijgen, is dat goed. Dan blijft dat hangen. Onbewust sta je dan al open voor de wijsheden en ben je sneller geneigd om je er op latere leeftijd verder in te verdiepen."

Spooky
De knuffelproducent vergelijkt het met de favoriete knuffel uit zijn eigen jeugd. "Bert, van Bert & Ernie, was mijn vriend. Als ik die nu al zappend nog eens voorbij zie komen op tv, voel ik me nog tot hem aangetrokken. Dat blijft." Bovendien: "Een boeddhabeeldje is stijf, en ziet er een beetje spooky uit. Een knuffel is vriendelijker."

undefined

De tekens en signalen ten spijt, helemaal gesmeerd verliep de opstartfase toch niet. De Thaise knuffelfabrikant die het ontwerp maakte, leek eerst dolenthousiast. De man heeft al zo'n 35 jaar een knuffelfabriek, en produceert miljoenen knuffelbeesten. Ook gaat hij elke dag naar de tempel. "Maar hier had hij nog nooit aan gedacht", vertelt De Graaf. "Hij vond het geweldig." Toch moest hij afzien van de order. "Hij was bang geworden, dacht dat de knuffel in Thailand voor controverse zou zorgen. Je mag de Boeddha daar niet zomaar knuffelen, dat is oneerbiedig."

Om zijn verhaal kracht bij te zetten had de Thaise fabrikant een krantenknipsel meegenomen over een gelijksoortige kwestie. Een paar jaar terug ontstond er in zijn land ophef over een ijslolly in de vorm van het hoofd van de Boeddha. De fabriek werd gesloten en er zouden mensen in de cel zijn beland. Wie in Thailand aan de Boeddha komt kan nog zulke vredelievende bedoelingen hebben: het is geen kinderspeelgoed. Even kreeg De Graaf het 'Spaans benauwd', vertelt hij. "Door mij kan al het personeel op straat komen te staan. Nu levert een zakenpartner van de Thaise ontwerper de knuffels, vanuit zijn fabriek in HongKong."

Boedhdhadixie's
Het doet denken aan een ander Nederlands idee dat niet goed viel in Thailand. In het Limburgse stadje Brunssum werden een paar weken geleden vier Dixie's, verplaatsbare toiletten, geplaatst met op de deur een grote prent van de Boeddha. Toen een foto daarvan via Facebook tot Thailand doordrong, haalde dat daar een paar lokale kranten. Het relletje bereikte ook de Nederlandse ambassade, die verhuurbedrijf Boels wees op de gevoelens in Azië. Volgden excuses en vernietiging van de vier toiletten.

Zou een knuffel van de Boeddha in Thailand echt een soort blasfemie zijn? Paul van der Velde, hoogleraar hindoeïsme en boeddhisme aan de Radboud Universiteit Nijmegen, weet het wel zeker. "Zo'n knuffel is ondenkbaar in Thailand. Dat doe je niet."

Dat zit zo, legt Van der Velde uit. "De westerse Boeddha is een hele andere dan de oosterse Boeddha. In Thailand wordt hij eerder als macho afgebeeld. Een held, een vorst, een man van formaat, die met gemak zijn penis om een enorme berg kan leggen - zo staat het in de oude teksten. De kaken van een leeuw, de geslachtsdelen van een olifant."

Hier maken we onze eigen Boeddha, zegt Van der Velde: "We gaan heel selectief om met het boeddhisme van Azië. We pikken eruit wat we nodig hebben. Dat maakt het boeddhisme ook zo populair. Westerse boeddhisten maken de Boeddha steeds liever. Knuffelbaar." Letterlijk, inmiddels.

In Thailand rekenen boeddhisten zich overwegend tot de 'oude stroming', het Theravadaboeddhisme. Een boeddhabeeld is daar een soort animistisch object, zegt Van der Velde. "Er zitten ook geesten in. Daarom moet het bijvoorbeeld altijd boven je hoofd staan, anders beledig je de geesten. En een amulet moet je aan de muur hangen als je naar de wc gaat. Dat mag ab-so-luut niet in contact komen met een druppel urine. Zo zal het ook met de knuffelboeddha zijn", denkt Van der Velde. "Als die bij een kind in de box ligt, kan er zo babykwijl opkomen - dat is zeer bedenkelijk."

Mythe
Er is nog een typisch westers bedenksel waar de makers van de boeddhaknuffel handig op inspelen: de mythe dat je je eerste beeldje van de Boeddha hoort te krijgen. Maar een dergelijk verbod of voorschrift is in geen enkele oude tekst te vinden.

Van der Velde: "Waarschijnlijk komt dat voort uit een vertaalprobleem. In het Thais en Cambodjaans gebruik je andere werkwoorden voor 'boodschappen doen' en 'een boeddha kopen'. Je zegt: 'doneren om een boeddha te kopen'. Dat is net zoiets als wij zeggen: de koningin 'nuttigt' terwijl wij 'eten'. Daar moet de verwarring zijn ontstaan."

Vorige week is er een nieuwe container met 5000 boeddhaknuffels in de Nederlandse haven aangekomen. Dat de bedoelingen van Joost de Graaf niet strikt boeddhistisch zijn, maar ook zakelijk, zal hij niet ontkennen. De ondernemer ziet ook mogelijkheden voor een Mariaknuffel. De Graaf: "Mijn moeder woont in Spanje. Die is eens rond gaan vragen bij haar vriendinnen. Dólenthousiaste reacties. Het zou daar een gat in de markt zijn. Ik heb de naam 'Holy hubby toys' meteen geregistreerd."

Vandaag bij Schepper & Co: MyFirstBuddah

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden