'Bobodan' Mugabe zal niet buigen

KAAPSTAD - Het is een van de dingen die Grace Mugabe het liefst doet. Haar man om een vliegtuig vragen, en even van Harare naar Londen vliegen om bij Harrods een paar schoenen te kopen. De sancties die de Europese Unie en de Verenigde Staten overwegen tegen Zimbabwe, zullen alleen al daarom president Robert Mugabe niet blij maken. Maar buigen zal hij niet.

Mugabe zal nog eerder de noodtoestand uitroepen en de presidentsverkiezingen uitstellen, waarmee een oplossing voor de Zimbabwaanse crisis nog verder weg is.

Washington, Brussel en Londen zitten met Zimbabwe in hun maag. Tot nu toe komt Mugabe makkelijk weg. De bezettingen van boerderijen, tientallen politieke moorden en intimidatie van kiezers vorig jaar leidden slechts tot vermaningen, maar niet tot daden. De enige actie was de gedeeltelijke bevriezing van leningen en hulp. Maar uit vrees voor toenemend geweld in de aanloop naar de presidentsverkiezingen volgend jaar, meent de internationale gemeenschap nu harder te moeten dreigen.

De EU heeft Zimbabwe tot 8 oktober de tijd gegeven om een einde te maken aan de wetteloosheid. De Amerikaanse Senaat kondigt 'specifieke' sancties aan, zoals het intrekken van reisvisa. Die moeten vooral Mugabe's kliek benadelen.

Buitenlandse druk maakt echter weinig indruk op 'Bobodan' Mugabe, oftewel de 'Milosevic van Afrika'. De kans lijkt klein dat hij net als de Servische leider zal worden verdreven door een volksopstand. De Zimbabwanen zijn veel te bang voor een bloedbad.

Tot nu toe leek het Westen daarom liever af te wachten tot de verkiezingen. VN-secretaris-generaal Kofi Annan noemde de Zimbabwaanse crisis 'een interne kwestie' waarbij slechts diplomatieke druk past. Maar sinds de nieuwe geweldsgolf tegen blanken in Chinhoyi vorige week, kan de internationale gemeenschap moeilijk lijdzaam blijven toekijken.

Tegelijkertijd is dat het grote dilemma voor het Westen, dat niet het imago wil hebben alleen op te komen voor blanken in Afrika. De oneerlijke landverdeling in Zimbabwe is een gevoelig onderwerp, dat Mugabe met succes uitbuit. Zijn eigen falen (ondanks bereidheid van donoren om geld te steken in landherverdeling is er nooit wat van terechtgekomen), probeert hij te maskeren door een antiblanke stemming te creëren. Met name de Britten zijn daardoor zwijgzaam geworden; ze willen niet worden uitgemaakt voor 'neo-kolonialen die hun wil opnieuw aan Afrika willen opleggen'.

De crisis in Zimbabwe lijkt dan ook steeds meer een confrontatie tussen blank en zwart te worden. Niet alleen tussen blanken en zwarten in het land zelf, maar ook tussen het Westen en Afrika.

Op zijn eigen continent krijgt Mugabe nauwelijks kritiek. De nieuwe Afrikaanse Unie sprak onlangs zelfs zijn goedkeuring uit over diens landpolitiek.

De SADC, de regionale organisatie van Zuidelijk Afrika, zei dinsdag wel voor het eerst 'bezorgd' te zijn over de crisis in Zimbabwe, en stelde 'een dialoog' met Mugabe voor.

Het is vooral de weigering van de Zuid-Afrikaanse president Mbeki om Mugabe hard aan te pakken, die het Westen ervan weerhoudt deze klus alleen te klaren. Mbeki droomt van een Afrikaanse Renaissance, en wil daarom niet tegen de haren van de rest van Afrika instrijken. Het ANC blijft bovendien loyaal aan de Zimbabwaanse president; hij steunde vroeger de anti-apartheidsstrijders. Zuid-Afrika kampt zelf bovendien ook met een nijpende landkwestie.

Aan de andere kant heeft de Zimbabwe-crisis een steeds grotere weerslag op Zuid-Afrika. De buitenlandse investeringen daalden vorig jaar.

Mbeki zit klem. Het Westen ook. Dreigen met sancties is één ding, ze afkondigen iets anders. Dat kan de grillige, paranoïde Mugabe aansporen tot nog meer geweld. Ook de mogelijkheid dat hij voor straf alle blanken het land uitzet, maakt dat het Westen zich wel bedenkt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden