Bob Dylan wint hem dan tóch

Bard | Voor zijn 'poëtische uitdrukkingen' krijgt Dylan de Nobelprijs voor de literatuur.

Ieder jaar werd zijn naam genoemd, en ieder jaar met bijbehorende glimlach. Want afgezien van een paar verstokte Dylan-aanbidders zullen maar weinigen serieus hebben gedacht dat Bob Dylan (75) kans maakte om daadwerkelijk de Nobelprijs voor de literatuur te winnen. Ten onrechte, bleek, toen secretaris Sara Danius van de Zweedse Academie gistermiddag de jurybeslissing bekendmaakte, wat met een collectief kreetje van verrassing werd ontvangen door de verzamelde pers in Stockholm.

Het juryrapport telde slechts één zin: de zanger krijgt de Nobelprijs vanwege 'zijn nieuwe, poëtische uitdrukkingen binnen de rijke Amerikaanse liedtraditie'. Danius voegde daaraan toe dat Dylan misschien een opvallende keuze was, maar dat hij staat in de traditie van de dichters Homerus en Sappho. "Zij schreven destijds eveneens teksten om opgevoerd te worden. En worden vandaag nog altijd gelezen."

Velen maakten zich al eens hard voor een Nobelprijs voor Dylan, van Allen Ginsberg tot Gerard Reve. De Amerikaanse literatuurwetenschapper Gordon Ball slaagde er als eerste in om de zanger voor te dragen, in 1996. Hij schreef de Zweedse academie: 'Sinds de vroege jaren zestig heeft de heer Dylan in woord en muziek een bijna ongelimiteerd artistiek universum gecreëerd. (...) Poëzie en muziek zijn nauw met elkaar verweven, en Dylan heeft significant bijgedragen deze vitale verbinding nieuw leven in te blazen.' De Dylan-lobby wijst er ook op dat het Zweedse woordje 'idealisk' uit het testament van Alfred Nobel niet alleen als 'de beste' maar ook als 'de meest idealistische' te vertalen valt.

Robbert-Jan Henkes schaterlacht wanneer hij telefonisch verneemt dat Dylan inderdaad de prijs heeft gewonnen. Samen met Erik Bindervoet vertaalde hij alle teksten van Dylan. Tenminste, tot 'Modern Times' (2006), want Dylan weet van geen ophouden. Het juryrapport mag reppen over 'poëtische expressie', maar het is natuurlijk meer dan dat, meent Henkes. "Het zijn niet zomaar liedjes, er zit altijd een bedoeling achter."

Daarbij is Dylan een ontzettend minutieuze ambachtsman. "Hij schrijft nooit dingen waarvan je later denkt, 'dit klopt eigenlijk niet, hier zat hij duidelijk om een rijmwoord verlegen'. Dylan weet heel goed afzonderlijke stukjes tekst tot een geheel te smeden dat de betekenis van die zinnetjes ontstijgt. Ook is hij ongelofelijk belezen. Een popzanger die zich laat beïnvloeden door Kurt Weill en Bertolt Brecht, waar vind je dat nog?"

Van een simpele tekst als 'I Want You', ('Blonde on Blonde', 1966) wordt Henkes ongelofelijk gelukkig. "Drie woorden, maar er zit zo veel in. Dylan is één van de weinigen die met zulke simpele middelen zo'n mooie tekst kan maken. Bij anderen zou het klef, saai en sentimenteel worden, bij Dylan nooit."

Bloemrijker kan ook: neem 'Highlands' ('Time Out Of Mind', 1997). "Dat gáát maar door. Hele scènes komen tot leven. Hoe hij een café in Boston binnenstapt en de serveerster om een potlood vraagt. Nietszeggend, misschien, maar zo uit het leven gegrepen. En dat in een liedje."

Wanneer een liedtekst literair is? Lastig. "Misschien is het zo dat liedteksten iets ongrijpbaars moeten houden. En Dylan laat altijd iets te raden over. Niet voor niets zijn er duizenden Dylan-exegeten actief."

De als Robert Zimmerman in Duluth, Minnesota geboren zanger is niet de eerste singer-songwriter met een Nobelprijs. De Indiase dichter Rabindranath Tagore won in 1913, en wordt eveneens als liedschrijver beschouwd. Andere afwijkende literatuurlaureaten zijn de gister overleden Italiaanse theaterschrijver en satiricus Dario Fo (1997) en Winston Churchill (1953). De Britse staatsman won hem voor zijn geschiedenisboeken, maar ook voor zijn talent als retoricus.

Bob Dylan is de eerste Amerikaanse letterenwinnaar sinds Toni Morrison in 1993, en de negende Amerikaanse. De Bard is in het goede gezelschap van onder anderen Hemingway, Faulkner en Steinbeck.

uit het oeuvre van bob dylan

How many times must a man look up Before he can see the sky?

Yes, 'n' how many ears must one man have Before he can hear people cry?

Yes, 'n' how many deaths will it take till he knows That too many people have died?

The answer, my friend, is blowin' in the wind The answer is blowin' in the wind

(Blowin' in the Wind, 1962)

Well, if you go when the snowflakes storm

When the rivers freeze and summer ends

Please see if she's wearing a coat so warm

To keep her from the howlin' winds

(Girl From the North Country, 1963)

Come gather 'round people Wherever you roam

And admit that the waters Around you have grown

And accept it that soon You'll be drenched to the bone

If your time to you is worth savin' Then you better start swimmin' or you'll sink like a stone For the times they are a-changin'

(The Times They are a-Changin', 1963)

'I Want You'

('I Want You', 1966)

Oh, the flowers of indulgence and the weeds of yesteryear

Like criminals, they have choked the breath of conscience and good cheer

(Every Grain of Sand, 1981)

It's not dark yet but it's getting there

(Not Dark Yet, 1997)

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden