Blues, gedreven door levenslust

Ook toen ze grote roem had verworven, bleef haar woede ondershuids koken. Die spanning gaf een extra kracht aan haar muziek.

Pas in 1999, bijna een halve eeuw nadat Etta James haar eerste hitsingle had gescoord, kwam haar moeder voor het eerst naar een concert. "Goh, je kunt eigenlijk best zingen", zei ze na afloop tegen haar dochter, een beetje verbaasd.

Als het leven van Etta James een Hollywoodfilm was geweest, was dit misschien het moment geweest dat de cirkel rond was, dat James zich met haar verleden en haar moeder verzoende, en dat haar demonen zich tot rust kwamen. Maar de blueszangeres leidde een echt leven, geen filmleven: haar levensverhaal bevatte genoeg stof voor wel drie films over de onderkant van de samenleving, maar het symbolische moment van berusting kwam eigenlijk nooit. Altijd bleef de woede bij haar vlak onder oppervlakte koken.

In 2009 nog, bij de inauguratie van president Obama, toen Beyoncé het nummer 'At Last' mocht zingen. Dat zat Etta James niet lekker: zij was immers degene die 1960 van het nummer een klassieker had gemaakt, en ze beschouwde het als 'haar liedje'. En dus had ze, voor ze er erg in had, Beyoncé in het openbaar de mantel uitgeveegd. Later nam ze haar woorden geschrokken terug, maar ze bleef mokken dat zij het nummer veel beter had kunnen zingen.

Beyoncé had Etta James nota bene nog vertolkt in de film 'Cadillac Records', over het platenlabel Chess. Maar eigenlijk is er geen groter contrast denkbaar dan tussen Amerika's ideale schoondochter Beyoncé en Etta James, de zangeres die een leven lang met drugs en foute mannen in de knoop lag, en die meermalen in de gevangenis belandde wegens oplichting.

In 1938 werd Etta James in Los Angeles geboren als Jamesetta Hawkins, de dochter van een onbekende vader en een 14-jarig meisje dat zich weinig om haar dochter bekommerde. De kleine Jamesetta sleet een groot deel van haar jeugd in pleeggezinnen, tot ze op haar twaalfde weer opgehaald werd door haar moeder.

Die zich vervolgens nog steeds niet vaak thuis liet zien. Jamesetta hing op straat rond, belandde in de kleine criminaliteit, en richtte met vriendinnen een r&b-groepje op. Ze werden ontdekt door de beroemde bandleider Johnny Otis, die Jamesetta tot Etta James omdoopte. Op haar vijftiende schreef ze het pikante nummer 'Roll with me, Henry'. Vanwege de seksuele bijbetekenis van die titel werd het hernoemd: als het wat bravere 'The Wallflower' zou het nummer in 1955 een behoorlijke hit worden.

Vanaf dat moment was de naam van Etta James als zangeres gevestigd, en toerde ze door de Verenigde Staten met Ike & Tina Turner, Johnny 'Guitar' Watson, en andere grote namen uit de r&b. In dat jaar vond ook een ontmoeting plaats met haar grote idool Billie Holiday. Nog zo'n sleutelscene uit die fictieve film: de veertigjarige Billie Holiday, inmiddels een junkie, drukt haar zeventienjarige bewonderaar op het hart om niet dezelfde fouten te maken als zijzelf.

Tevergeefs natuurlijk. Zeker toen ze begin jaren zestig in New York in hippe jazzkringen rondliep, en geïmponeerd was door de coolheid van iemand als Miles Davis. "In een wereld waarin cool zoveel betekende, was heroïne voor mij een manier om extra cool te worden", zou ze daar later over zeggen.

Inmiddels had Etta James getekend bij het legendarische label Chess, die in haar meer zagen dan alleen een zangeres voor het zwarte segment van de markt. Ze stelden haar een uitgebreid orkest ter beschikking om mee op te nemen, en de single 'At Last' was haar eerste grote succes bij Chess.

Ze mag in die jaren dan geprobeerd hebben om zich zo cool mogelijk te gedragen, de kracht van haar platen ligt juist in die onderhuidse spanning, in die ingehouden woede, die je overal voelt sluimeren. Bij alle zoetgevooisde strijkers blijft haar stem altijd rauw, aards en bluesy, en dat contrast maakt de muziek zo goed. Je hebt blueszangers bij wie de blues de vorm aanneemt van een soort zelfbeklag. Zo iemand was Etta James niet: ze mag een hoop ellende bezongen hebben, maar dat deed ze met een stem die toch altijd bol stond van de gretigheid en de levenslust.

De levenslust behield ze zelfs in de jaren zeventig, toen haar verslaving haar leven grotendeels bepaalde. Ze was in 1969 getrouwd met Artis Miller, die galant de verantwoordelijkheid op zich nam toen het stel in 1972 gearresteerd werd wegens heroïnebezit. Hij zat tien jaar in de gevangenis. Zij moest alsnog kortere periodes de bak in vanwege zwendel met ongedekte cheques, en kreeg in de tussentijd een tweede kind bij een andere man. Maar terwijl ze verder wegzonk in schimmige zaken, bleef ze goede platen maken: 'Come a Little Closer' uit 1974 bijvoorbeeld.

Pas begin jaren negentig had ze haar heroïneverslaving definitief overwonnen. Ook daarna bleef ze goede platen maken: 'Mystery Lady' bijvoorbeeld, een eerbetoon aan haar oude heldin Billie Holiday. Afgelopen november verscheen nog een laatste plaat, 'The Dreamer'.

Nooit werd ze een gearriveerde, tevreden terugkijkende zangeres. "Ik kan het niet over de maan en de sterren gaan hebben", vertelde ze een paar jaar geleden in een interview. "Het moet zwaar zijn."

Etta James werd geboren als Jamesetta Hawkins in Los Angeles, Californië op 25 januari 1938. Ze stierf in Riverside, Californië op 20 januari 2012.

Etta James 1938-2012

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden