Blok moet draai in Syrië-beleid verklaren

Beeld ANP

De voorwaarden voor hulp aan Syrische strijdgroepen waren in de praktijk niet zo streng als toegezegd. Beloofd was namelijk dat die hulp meteen ingetrokken zou worden in geval van excessen. Maar in plaats daarvan kregen milities een tweede kans.

Voor de tweede keer in nog geen maand tijd staat Stef Blok voor een loodzwaar debat in de Kamer. Waar hij enkele weken geleden nog door het stof moest vanwege zijn ongenuanceerde opmerkingen over de multiculturele samenleving, wacht de minister van buitenlandse zaken dit keer een diepgaande inhoudelijke discussie over de steun aan Syrische rebellen. Ook de manier waarop Blok zelf sinds zijn aantreden in maart de Kamer informeerde, ligt onder een vergrootglas.

Het vervelende voor Blok is dat het om een project gaat waar hijzelf en zijn VVD tot voor kort weinig belangstelling voor hadden. In het vorige kabinet wilde Bert Koenders (PvdA) rebellengroepen steunen, tot groot enthousiasme van de toenmalige oppositiepartijen D66 en GroenLinks. De VVD wilde vooral dat Nederlandse straaljagers Islamitische Staat behalve in Irak ook in Syrië mochten bombarderen, en maakte geen breekpunt van wensen die andere partijen op tafel legden.

Maar nu zijn de liberalen mikpunt van alle kritiek op de rebellensteun. De PvdA zit inmiddels in de oppositie, terwijl de VVD Buitenlandse Zaken leidt. D66 houdt zich ondertussen opvallend stil. CDA en ChristenUnie vreesden jaren geleden als oppositiepartijen al dat de Nederlandse steun bij radicale groepen terecht zou komen, en richten nu zij in de coalitie zitten al hun pijlen op minister Blok. Vorige week probeerde een geïrriteerde VVD dan ook minister van defensie Ank Bijleveld (CDA) bij het debat te betrekken. Haar ministerie heeft in 2014 mede onderzocht hoe Nederland Syrische rebellen kan steunen.

Spelregels aanpassen

Maar uiteindelijk is het Blok die tekst en uitleg moet geven. Hij is als enige formeel verantwoordelijk voor de beleidskeuzes van zijn voorganger Koenders. Bovendien zal het debat vanmiddag en vanavond ook gaan over de manier waarop Blok de afgelopen maanden de Kamer informeerde.

Daarbij tekent zich een patroon af waarbij de minister zaken probeert toe te dekken, om maar te voorkomen dat onwelgevallige informatie de Kamer bereikt. In mei schreef Blok bijvoorbeeld dat ‘operationele samenwerking tussen door Nederland gesteunde groepen en jihadisten voor zover bekend niet is voorgekomen.’ Vorige week, na de berichtgeving van ‘Nieuwsuur’ en Trouw hierover, schreef Blok pas dat in de ‘complexe conflictsituatie zoals die in Syrië bestaat’ het nu eenmaal zo was dat gematigde groepen gelegenheidsallianties sloten met extremisten.

Blok probeert kritiek op de rebellensteun dan ook te pareren door achteraf de spelregels aan te passen. Van 2015 tot en met medio 2018 beloofde het kabinet talloze keren aan de Kamer dat het geen groepen zou helpen die samenwerkten met radicalen.

Hetzelfde geldt voor de belofte dat Nederland alleen groepen zou steunen die de mensenrechten en het oorlogsrecht respecteerden. Topdiplomaat Gert Kampman verzekerde vorig jaar de Kamer nog: ‘als wij signalen krijgen van gedrag dat wij onwenselijk vinden, dan zal die hulp onmiddellijk worden stopgezet. We zitten er wat dat betreft bovenop’.

Pas vorige week suggereerde Blok dat Nederland wel degelijk mensenrechtenschenders hielp. Als een door Nederland gesteunde groep werd beschuldigd van schendingen van het oorlogsrecht, nam het ministerie contact met de groep op. Daarna hebben enkele commandanten ‘mensenrechtentrainingen gevolgd’. Ook zo’n training, zo schrijft Blok aan de Kamer, ‘kan excessen niet voorkomen’. Toch ging de Nederlandse hulp door. Er werd namelijk ‘gepoogd met de groepen een pad in te slaan’. De garantie dat steun bij mensenrechtenschendingen direct zou worden stopgezet, was in de praktijk dus toch niet zo hard. Vandaag mag Blok uitleggen waarom hij de Kamer pas vorige week informeerde over deze koerswijziging. 

Lees alles over Nederlandse steun aan Syrische rebellen in ons dossier.

Lees ook:

De omstreden route van de Syrië-hulp

Hoe kwam de omstreden hulp aan Syrische strijdgroepen daar eigenlijk terecht, en wat gebeurde ermee? Trouw en Nieuwsuur brachten het logistieke proces in kaart, voorafgaand aan het Kamerdebat vandaag. Er ging veel mis.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden