Bloemen voor wie niet terugkwam

reportage Honderden mensen in Amsterdam bij herdenking bevrijding Auschwitz-Birkenau

Leden van het Nationale Auschwitz Comité delen anjers en poncho's uit. Honderden mensen vullen de foyer van de Amsterdamse Stopera. De grote klok op de vloer van het stadhuis telt de minuten af. Om tien over elf precies zal de menigte in beweging komen, richting het Wertheimpark.

Op deze druilerige zondagochtend herdenken nabestaanden, politici en andere belangstellenden de bevrijding van kamp Auschwitz-Birkenau, op 27 januari precies 71 jaar geleden. Ze staan stil bij diegenen - Joden, zigeuners, homoseksuelen en alle andere slachtoffers - die tussen 1940 en 1945 in treinwagons werden afgevoerd en nooit meer thuisgekomen zijn.

"Ik ben hier ter nagedachtenis aan mijn vader", zegt Michael Jacobs (63). Twee jaar geleden overleed hij. "Hij verloor zijn grote liefde en zijn voltallige familie tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het enige dat wij nabestaanden nog hebben is een wandeling, een gezamenlijke herdenking. Dat is ons symbolisch graf."

Jacobs was altijd samen met zijn vader bij de jaarlijkse herdenking. "Hij ontmoette een nieuwe vrouw, heeft een gezin gekregen, een succesvolle carrière opgebouwd. Maar die droefenis: die bleef."

Het is tijd. De stille stoet schuifelt door de hal van het stadhuis de buitenlucht in. Paraplu's worden geopend, poncho's uit de verpakkingen gehaald. De menigte slingert langs het Waterlooplein en steekt de straat over bij het Joods Historisch Museum.

Het verkeer is stilgezet. Politieagenten te voet en op de fiets vormen een kordon tussen het defilé en voorbijgangers, die zich verwonderen over deze zwijgende protestmars. Muziek van het Joodse Carmel Quintet komt het publiek vanuit het Wertheim-park al tegemoet. Zo'n tweeduizend mensen komen op de plechtigheid af.

"Nooit meer Auschwitz", spreekt Jacques Grishaver, voorzitter van het Nationale Auschwitz Comité. Het zijn dezelfde woorden die op de gedenksteen naast hem staan. Dit Spiegelmonument van kunstenaar Jan Wolkers weerkaatst een 'gebroken hemel'. "Vandaag zoeken vluchtelingen een plek om veilig te leven. Alles wat ze hadden, lieten ze achter. Wanneer hebben we dat eerder gehoord?"

"Een donker gat in de tijd", citeert burgemeester Eberhard van der Laan de Joodse schrijver Jona Oberski. Hij betuigt zijn dank aan overlevenden die in staat zijn te spreken "met de jongeren van nu". Het is belangrijk, zegt Van der Laan, dat de nieuwe generaties leren hoe racisme en antisemitisme stapsgewijs uitgroeiden tot de Holocaust. "De minste onverdraagzaamheid vandaag vraagt direct om actie."

Een clubje schoolmeisjes staat tussen het overwegend oude publiek. Ieder van hen houdt een witte roos vast. Ze komen van het Dalton Lyceum uit Barendrecht. "Onze geschiedenislerares heeft dit georganiseerd", zegt Lotte Aartsma (16). De Holocaustherdenking is onderdeel van een 8-weeks project. Volgende week gaat de hele 5vwo-klas naar kamp Vught, en in de voorjaarsvakantie gaan ze met een groepje naar Auschwitz. "Indrukwekkend", vindt Anne Wytzen (16) de bijeenkomst. "Normaal krijgen we alleen les over feiten en cijfers, maar nu gaat de geschiedenis echt leven." De witte rozen komen bij de bloemenzee op het Spiegelmonument te liggen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden