Bloem uit de Andes

Gevlucht voor Pinochets dictatuur werd de groep Amankay het boegbeeld van het Chileense protest. Kort voor hun ’11/9’ geven ze een reünieconcert.

Aan de vooravond van 11 september geeft de Chileense groep Amankay een historisch reünieconcert. Gevlucht voor de dictatuur van Augusto Pinochet vestigden de muzikanten zich in Nederland. Van 1976 tot haar opheffing in 1981 groeide Amankay uit tot het boegbeeld van de protestbeweging tegen diens bewind: „Muziek biedt geen oplossing voor conflicten, maar kan wel bijdragen aan de discussie daarover en daarmee mensen samenbrengen”, is het motto van de groep.

Je zou het bijna vergeten. Tot 2001 was 9/11 niet verbonden met de aanslagen op het WTC in New York, maar met de coup van generaal Pinochet in Chili. Op 11 september 1973 eindigde daar met steun van de Amerikaanse CIA de democratie.

De maand september is daarom voor Chilenen nog steeds een beladen periode. „September brengt altijd de herinnering aan president Salvador Allende naar boven. Met hem werd op 4 september 1970 in Chili voor het eerst een democratisch gekozen socialist tot president benoemd. Drie jaar later, op 11 september kwam daaraan een abrupt einde. Als herdenking en als vooruitblik zijn we nu weer bij elkaar”, zegt zangeres Winanda van Vliet, de Hollandse in de legendarische groep.

We spreken elkaar in Van Vliet’s Amsterdamse woning. Artistiek leider en multi-instrumentalist Patricio Wang, net uit Parijs gearriveerd, schuift aan. Percussionist en blazer Renato Freyggang heeft ondertussen een pisco-cocktail bereid. Marimba-speler Daniel Smith en gitarist Ricardo Mendeville moeten wegens onderwijsverplichtingen verstek laten gaan.

Van Vliet: „Ik ontmoette Patricio en Ricardo op het Conservatorium van Den Haag. In 1976 kwam Renato uit Chili over. Oorspronkelijk kom ik uit een ARP-nest, groeide op met harmonium, psalmen en een kritische geest. In clubs zong ik protestliedjes van Joan Baez en Donovan, maar ook repertoire van Joni Mitchell. We hadden les van Louis Andriessen, daarnaast formeerden we Amankay om uiting te geven aan ons protest.”

Freyggang: „Het was een hele actieve tijd, we werden overal uitgenodigd. Openluchtmanifestaties van het IKV, solidariteitsbijeenkomsten, de Vredesbeweging, noem maar op.” Wang: „We groeiden uit tot de enige Chileense groep in ballingschap die experimenteerde. Ik studeerde compositie en speelde bij het Hoketus-ensemble van Andriessen. In onze composities wilde ik het protest met muzikale progressie invullen door de traditie te vernieuwen.” Van Vliet: „Dat gaf enorme discussies, want het publiek wilde liefst de standards horen, het traditionele geluid van Latijns-Amerika zoals ze dat kende van Mercedes Sosa en Violeta Parra.”

Van Vliet’s woonkamer is bezaaid met snaar- en blaasinstrumenten uit de Andes, stille getuigen die nu weer tot leven komen. Wang: „Al die instrumenten hadden in Chili een politieke lading. In de jaren zestig zat ik met Ricardo nog in een popbandje dat The Beach Boys naspeelde. Onder invloed van de nueva canción-beweging van Victor Jara en Violeta Parra, ontdekten we het Andes-instrumentarium van panfluit, charango en de quena.” Freyggang: „Op school had je twee smaak-richtingen. Of je hield van Pink Floyd en Jethro Tull of van de nieuwe traditie, ik was van de laatste.”

In zijn verkiezingscampagnes benadrukte Allende de muzikale identiteit van Chili en wist zich gesteund door ’singer/songwriter’ Victor Jara. „Jara is dan ook direct na de coup vermoord”, zegt Wang. „Het fascistische bewind van Pinochet was tegen alle traditionele muziek maar kon ons niet weerhouden om Barroco Andino op te richten. Daarmee voerden we klassieke muziek uit op traditionele instrumenten. Dat werd een sensationeel succes. We speelden vooral in kerken, die daarvoor nog de enige vrijplaats boden.” Toen het hem te heet onder de voeten werd, nam Wang de wijk naar Nederland: „Omdat Ricardo Mendeville daar aan een conservatorium studeerde.”

Met het reünieconcert en de cd-release van hun debuut-album ’Amankay’ uit 1979 blikt de groep terug op een veronachtzaamde periode uit de recente muziekgeschiedenis. Een gistend decennium van politieke ballingen die zich in de jaren zeventig in West-Europa vestigden. Het begrip ’asielzoeker’ bezat destijds nog een geheel andere lading dan tegenwoordig. Dictaturen in Zuid-Europa, Latijns-Amerika en Zuid-Afrika brachten een culturele migratiestroom op gang. Daaronder bevonden zich vele muzikanten die voor de censuur moesten vluchten. Mercedes Sosa en Atahualpa Yupanqui uit Argentinië vestigden zich in Frankrijk, Gilberto Gil en Caetano Veloso verwisselden Brazilië voor Engeland. Naar Nederland kwamen ondermeer de Portugees Fernanando Lameirinhas, de Zuid-Afrikaan Busi Mhlongo, en de Chilenen Patricio Wang, Renato Freyggang en Ricardo Mendeville.

Is het hen, terugblikkend, in Nederlandse ballingschap gelukt hun droom te verwezenlijken? Wang: „We stelden ons ten doel een eigen geluid en repertoire te creëren en de manifestaties tegen de dictatuur van Pinochet te ondersteunen. Vandaag hoor ik helder waar we destijds naar toe gingen. Het was een worsteling naar een nieuwe identiteit maar ook een worsteling met het publiek. Zo mochten wij in Berlijn op een Festival van het Politieke Lied de finale verzorgen. Gaan we traditioneel om ’aardig’ over te komen of spelen we een modern gecomponeerd stuk? Zo was toen de kwestie. We kozen voor het laatste, met succes overigens.”

Na de opheffing van de groep in 1981 maakten alle Amankay-leden afzonderlijk furore. Zo speelde Freyggang bij Inti-Illimani (een legende in de Latijns-Amerikaanse muziek) en maakte Van Vliet carrière als soliste. Ricardo Mendeville richtte samen met Paco Peña de flamenco-afdeling van het Conservatorium van Rotterdam op. Daniel Smith ging door als musicus, danser en acteur. Patricio Wang bleef componeren en spelen met allerlei hedendaagse muziekensembles. Nog steeds is hij muzikaal leider van Quilapayun, die àndere legende van de Chileense muziek. Overigens, nog wekelijks is Wang’s compositie ’Tren con luna’ als tune bij het Vpro-radioprogramma Argos te horen.

Een laatste vraag bij de laatste pisco: „Wat betekent de groepsnaam Amankay eigenlijk?” Freyggang, met een glinstering in de ogen: „We hebben ons vernoemd naar een bloem uit het Andes gebergte, die bestand is tegen alle weersomstandigheden. Dus ook tegen het aller slechtste politiek klimaat.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden