Bloedstamcellen raken uiteindelijk uitgeput

Nieuwe theorie na onderzoek op lichaam Hendrikje van Andel (115)

En toen waren er nog maar twee: de 115-jarige Hendrikje van Andel-Schipper (1890-2005) heeft gedurende haar lange leven bijna al haar bloedstamcellen verbruikt. Dat ontdekte geneticus Henne Holstege van het Amsterdamse VUmc.

Met haar onderzoek hoopt Holstege weer wat meer opheldering te geven over de eindigheid van het leven. Van Andel-Schipper is voor zover bekend de oudste Nederlander aller tijden. Toen ze stierf was ze 115 jaar en 62 dagen.

Mensen hebben gemiddeld zo'n 1300 actieve bloedstamcellen. Zij leveren een voortdurende stroom van jonge bloedcellen af, die vervolgens snel verder delen. Het merendeel van de bloedcellen in het gezonde bloed van de 115-jarige was echter afkomstig van slechts twee overgebleven actieve stamcellen, bleek uit DNA-analyse van de bloedcellen. Holstege: "Ik kon het zelf eerst niet geloven".

De VUmc-onderzoekers keken vervolgens naar de telomeren. Dit zijn een soort beschermkapjes op het einde van de chromosomen, als de plastic hulsjes van schoenveters. Bij elke celdeling slijten die beschermkapjes een beetje af. Dat gebeurde ook in de cellen van Van Andel-Schipper, in allerlei onderzochte weefsels: de nieren, de hersenen, de lever, het hart. De telomeren van de bloedcellen van Van Andel-Schipper waren wel verreweg het kortst, zelfs zeventien keer korter dan de telomeren in haar hersencellen, die na de geboorte niet of nauwelijks meer delen.

Dit brengt Holstege tot de theorie dat de bloedstamcellen uiteindelijk uitgeput raken. Volgens haar is deze stamceluitputting een mogelijke reden waarom mensen op zeer hoge leeftijd uiteindelijk overlijden. Van Andel-Schipper overleed overigens aan een maagtumor. "Maar als ze die niet had gekregen, had ze misschien nog jaren geleefd", zegt Holstege. En, nog even doorspeculerend, ze kan zich voorstellen dat mensen straks op hun twintigste gezonde bloedstamcellen laten invriezen om die op hun 95ste weer in te spuiten, zodat ze weer even voort kunnen. Maar eerst wil ze meer onderzoek doen, bij meer extreem oude mensen.

Van Andel-Schipper, die haar lichaam ter beschikking stelde aan de wetenschap en graag wilde dat de resultaten naar buiten komen, had een bijzonder sterk gestel. Ze vertoonde op hoge leeftijd geen spoor van aderverkalking. Haar hersenen werden na haar dood onderzocht door hoogleraar neuro-anatomie Gert Holstege, de vader van geneticus Holstege. Hij vond geen tekenen van dementie.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden