Bloedmooi én verantwoord boek vol kerkelijke eye-candy

Over de auteurs

Museum Catharijneconvent is samen met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed initiatiefnemer van dit project. Een keur aan kunst-, cultuur- en kerkhistorici schreef mee aan de begeleidende teksten. De hoofdrol in dit boek wordt natuurlijk opgeëist door de afbeeldingen. Daarvoor tekende fotograaf Arjan Bronkhorst.

Thematiek

Kerken vertellen een belangrijk verhaal over wie wij zijn, en zeker over wie wij waren. De monumentale gebouwen met hun soms imposante torens of hun intieme hoekjes kent iedere Nederlander. Ze wijzen ons nog dagelijks op een centraal gegeven in onze culturele en levensbeschouwelijke bagage. Maar wie kent ze nog van binnen? Het boek start met de herkenbare praktijk van de Nederlandse toerist die op vakantie geen kathedraal of dorpskerk onbezocht laat, terwijl hij of zij er thuis niet overpiekert om een kerk binnen te stappen.

Dit boek vertelt het cultuurhistorische verhaal van Nederlandse godshuizen door een selectie van honderd interieurs van katholieke en protestantse kerken (en een enkele synagoge) te presenteren, met schitterende foto's en begeleidende teksten. 'Wanneer we kerkinterieurs leren 'lezen'', legt het boek uit, 'wordt de kerk een soort tijdmachine.' We leren iets over de tijd en de identiteit van hen die het gebouw vormgaven en de liturgie vierden. De interieurs zijn gesorteerd aan de hand van de periode die het meest typerend aanwezig is in het interieur. We komen de Middeleeuwen tegen (van de Domkerk in Utrecht tot de verstilde dorpskerk te Krewerd), maar ook de zeventiende tot en met de twintigste eeuw komen volop aan de orde.

Clichés doorbroken

Ergens verwacht je bij zo'n boek bevestigd te worden in de clichés van de katholieke overvloed aan de ene kant en protestantse soberheid aan de andere kant (inderdaad een belangrijk verschil als het gaat om de kerkinrichting). Leuk is dat dat cliché in dit boek ook doorbroken wordt. Zo zien we inderdaad dat het woord centraal staat bij de protestanten, maar daaromheen wordt vaak een sacrale en soms ronduit frivole sfeer gecreëerd. Bij de katholieken zien we zeker de negentiende-eeuwse neogotiek met tierelantijnen en heimwee naar de Middeleeuwen, maar ook de indrukwekkende moderne, zen-achtige betonnen interieurs.

Mooiste zin

Wat een jaloersmakende klus had de fotograaf: 'Het meest indrukwekkend was het om helemaal alleen te zijn en de overweldigende rust van de kerk te ervaren. Soms, als ik op de grond liggend een koepelgewelf aan het fotograferen was, hoorde ik ineens voetstappen in de verte. Even later schalden de tonen van het orgel door de ruimte. Een hemelse ervaring.'

Reden om dit boek niet te lezen

Misschien moet ik hier toch even mijn calvinistische geweten aan het woord laten: Welja, een luxe koffietafelboek met adembenemende kerkinterieurs. Dat leg je dan op tafel om te laten zien dat je niet van de straat bent. Echt iets om je vrienden mee te imponeren. Een glimmende Audi voor de deur, een goedgevulde wijnkelder bij de hand. Dat imago maak je dan compleet met dit boek met kerkelijke eye-candy, terwijl je je haast te zeggen dat het natuurlijk vooral om de 'culturele relevantie' van zo'n project gaat. Je mompelt iets over 'toch onze roots... oude christelijke waarden'. Kortom: een boek voor oppervlakkige cultuurchristenen.

Reden om dit boek wel te lezen

Het is een bloedmooi boek. En niet alleen maar bloedmooi. De honderd interieurs zijn knap gekozen, weergegeven en geïnterpreteerd. Ze bieden een fantastische en verantwoorde staalkaart van Nederlandse kerkinterieurs.

Het boek geeft echt te denken, zoals dwalen door kerken altijd doet. Wat vertelt een gebouw veel als je het op je in laat werken. Van binnen misschien nog wel meer dan van buiten. Je wilt die kerken bezoeken, je wilt de houten banken ruiken, je wilt er een uur zitten, in die beangstigend lege interieurs (Waar zijn de mensen? Waar is de liturgie, de dynamiek die deze karkassen weer doet leven? Om niet te zeggen: waar is God?).

Het geeft ook te denken over het gestage en noodzakelijke proces van 'afstoting' en afbraak van kerkgebouwen. Het moet gebeuren, kerkgebouwen kunnen ballast voor christelijke gemeenschappen vormen. Maar mensen, je gooit ook een stuk van je ziel weg.

Kerkinterieurs in Nederland

Marc de Beyer e.a. (red.)

Wbooks. 396 blz. euro49,95.

*****

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden