Bloeden voor imam Hoessein

Het controversiële islamitische zelfkastijdingsritueel Asjoera luidt het begin in van veertig rouwdagen om de dood van de kleinzoon van de profeet Mohammed. „Ik wil voelen wat hij voelde, lijden zoals hij leed, zijn pijn tot mij nemen.”

Wie afgelopen week een bezoek bracht aan Nabatiyeh, een middelgrote plaats in het zuiden van Libanon, werd verwelkomd door een vage geur van verroest ijzer en een in het wit geklede menigte die ’Haydar! Haydar!’ scandeerde. Terwijl ze zwaarden en kapmessen hoog in de lucht hielden, hun kleding doordrenkt met hun eigen bloed, baanden groepjes voornamelijk jongeren zich een weg door het centrum van de stad, terwijl lokale toeschouwers, Libanese dagjesmensen en een enkele buitenlander toekeken – soms aanmoedigend, soms afkeurend, maar vooral gefascineerd.

De Asjoera is het hoogtepunt (of dieptepunt) van de jaarlijkse rouw om Hoessein, de kleinzoon van Mohammed wiens dood dertien eeuwen geleden het grootste collectieve pijnpunt van de sjiitische gemeenschap is. De dag zelf luidt het begin in van veertig rouwdagen en in de periode die vooraf gaat aan Asjoera reizen veel gelovigen af op pelgrimstocht naar Karbala in Irak, de plaats waar Hoessein het leven liet, terwijl over de hele wereld sjiitische moslims dagelijks samenkomen om te rouwen in speciale gedenkhallen.

Zo ook in Libanon, waar imams op zeer aangrijpende wijze vertellen over wat Hoessein overkwam, elke dag een beetje meer, tot de emoties de vrije loop krijgen op Ashura zelf, de tiende dag. Tijdens de bijeenkomsten slaan mannen zichzelf ritueel hard op de borst, veel mensen zitten letterlijk te huilen van emotie en ook de woorden van de lokale imam zijn doorspekt met emotionele snikken.

In het zuidelijke Nabatiyeh gaan sommige mensen nog een stapje verder. Vanaf acht uur ’s ochtends spettert het bloed van een paar honderd mensen hier in het rond. De geijkte methode is om met een scheermes een snee in het hoofd te maken en jezelf daarna met de platte kant van een zwaard, of met de hand, op het bloedende voorhoofd te slaan.

De echte fanatiekelingen zijn in trance en moeilijk aan te spreken, maar wanneer Noor, een 23-jarige inwoner van Nabatiyeh, even plaats neemt op de stoeprand en de rode smurrie uit zijn ogen veegt, legt hij uit waar het om gaat. „Je kunt eigenlijk pas begrijpen wat er door mij heengaat als je weet wat Hoessein voor mij betekent”, zegt hij. „Hoessein is voor ons heel dicht bij jullie Jezus en ik wil voelen wat hij voelde, lijden zoals hij leed, zijn pijn tot mij nemen.”

Het zelfkastijdingsritueel vindt plaats in de gehele (sjiitisch) islamitische wereld, maar in Libanon spant dit plaatsje de kroon. Het is bepaald niet onomstreden: vraag een Libanese soenniet, christen of druze om zijn mening en het antwoord is vaak een meewarige glimlach en een opgetrokken wenkbrauw: wat denk je zelf?

Maar ook onder sjiieten zelf is de praktijk controversieel: de Iraanse ayatollah Khamanei vaardigde een fatwa uit tegen zelfkastijding met zwaarden en de onlangs overleden spirituele leider van sjiieten in Libanon verbood zijn volgelingen zichzelf tot bloedens toe te slaan. Ook veel lokale religieuze leiders keuren de traditie ten zeerste af – om redenen variërend van gezondheidsrisico’s tot imagoschade voor moslims en sjiieten in het bijzonder.

De vele duizenden toeschouwers die het spektakel in Nabatiyeh vandaag komen bekijken, onthouden zich grotendeels van commentaar. „Iedereen belijdt zijn geloof op zijn eigen manier”, klinkt het schouder ophalend. Maar de 39-jarige Hassan Gaber, een sjiiet afkomstig uit een dorp in de buurt, neemt geen blad voor de mond. „Het is nergens voor nodig om jezelf te snijden”, zegt Gaber. „Moskeebezoek, bidden, rouwen, misschien het rituele slaan op de borst, is meer dan genoeg. Jij bent christen zeker? Sla jij ieder jaar spijkers door je handen? Nou dan. Het is een minderheid die dit doet, besef dat goed.”

Asjoera heeft niet alleen religieuze, traditionele en culturele aspecten – zoals de theatervoorstelling over Hoesseins noodlottige expeditie – maar ook een politieke lading. Het ritueel is meer dan alleen herinnering. De gedeelde smart versterkt het gevoel van verbondenheid tussen sjiieten onderling. Hedendaagse parallellen met de ongelijke strijd tussen Hoessein – die het recht aan zijn kant had – en de overmacht van kwade krachten, worden makkelijk getrokken.

Zo grijpt de militante Hezbollahbeweging de dag van Asjoera ieder jaar aan om zijn aanhangers te verenigen. In een speech vroeg Hezbollahleider Hassan Nasrallah donderdag aandacht voor de onderdrukking van Palestijnen in Gaza en dreigende intra-Libanese conflicten. De oplossing, zegt Nasrallah, moge duidelijk zijn: „Vandaag, op de dag van Asjoera, roepen wij de ummah (islamitische gemeenschap, red.) op om het pad van waardigheid en trots te bewandelen, het pad van verzet” – net als Hoessein dertienhonderd jaar geleden.

Het vele bloed dat ondertussen vloeit van de jongeren in Nabatiyeh die laten zien hoe graag ze Hoessein op zijn pad willen volgen, bracht creatieve geesten op een idee: sinds de jaren negentig is het Libanese Rode Kruis op het Asjoera-festival aanwezig met mobiele bloedbanken. Onder andere Hezbollah – dat tegen de zelfkastijding met messen is – moedigt mensen van harte aan om daar hun bloed nuttig te besteden.

En dat werkt: dit jaar kwamen zo’n 450 mensen bloed doneren. „Bloeden voor imam Hoessein vind ik een goede zaak”, zegt de 18-jarige Ali Jade terwijl de naald aangelegd wordt. „En als het dan toch moet, geef ik het liever aan mensen die het nodig hebben dan aan de straattegels.”

Maar de gestage stroompjes bloed die voeren van de bloedbank naar de EHBO-post om de hoek, laten duidelijk zien dat de straattegels het vooralsnog winnen van de bloedbank. „Het is meestal de opwinding”, zegt dokter Ibrahim Sarhaan met de glimlach van iemand die het allemaal al eerder heeft gezien, terwijl hij naar achter buigt om ruimte te maken voor de zoveelste patiënt die tollend op zijn benen wordt binnengebracht. „Soms is het ook echt bloedverlies, maar dat is een minderheid; het is vooral psychologisch.”

In de kliniek waar Sarhaan vandaag praktijk houdt – een van vijf voor de gelegenheid opgezette tenten – gutst het bloed over de vloer. Volgens de arts zijn er vandaag 160 patiënten bij hem langs geweest – en de dag is nog jong. Met een advies over preventie van hepatitis lapt hij de gewonden weer op en stuurt ze terug naar buiten.

Abbas Geradi, de tollende tiener die net van Sarhaan drie hechtingen in zijn voorhoofd heeft gekregen, is inmiddels weer bij zinnen. Als hem wordt gevraagd of dit het allemaal nou waard was, is zijn antwoord voorspelbaar: „Ja natuurlijk: alles voor imam Hoessein.”

De viering van Asjoera, het islamitische zelfkastijdingsritueel, in Nabatiyeh. ( FOTO'S REMCO ANDERSEN)
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden