Bloeddoping: terug van nooit weggeweest?

De Est Karel Tammjärv, tijdens een persconferentie waarin hij zijn dopinggebruik opbiechtte.Beeld BSR Agency

Bloeddoping is nooit weggeweest uit de topsport, zo blijkt uit de arrestaties in Oostenrijk afgelopen week. Herman Ram, van de Dopingautoriteit: “Daar gaan we weer.”

De Estse langlaufer Karel Tammjärv was er deze week duidelijk over, in een uitgebreid interview met website FasterSkier. “Om eerlijk te zijn, het is heel makkelijk om het systeem te omzeilen.”

Tammjärv (29) werd vorige week gepakt op bloeddoping, als een van de atleten in het grootschalige dopingonderzoek van de Oostenrijkse politie. De Oostenrijker Max Hauke werd de toonaangevende arrestant: hij werd op heterdaad betrapt, zijn foto ging de wereld over. Wielrenners Stefan Denifl en Georg Preidler bekenden ook. Die laatste is een voormalig ploegmaat van Tom Dumoulin.

Alle betrapte sporters deden bloedtransfusies. Ze injecteerden hun eigen bloed op belangrijke momenten, dat ze eerder hadden afgetapt. Op die manier wilden ze het aantal rode bloedlichaampjes in hun bloed verhogen. Op die manier kan meer zuurstof naar de spieren gaan, waardoor het uithoudingsvermogen van de atleet wordt vergroot.

Bloeddoping is jarenlang niet zó in de belangstelling geweest als nu, als ware het een product uit het verleden. Middelen als epo overvleugelden de bloedzakken langere tijd, totdat het rond 2002 eenvoudiger kon worden opgespoord. De bloedzakken waren weer een alternatief. In het wielrennen was Operácion Puerto uit 2006 met ruim veertig betrokkenen het grootste schandaal. Uit latere jaren: Lance Armstrong en Michael Boogerd bekenden los van elkaar in 2013.

Op de radar

Met het Oostenrijkse onderzoek zijn de bloedzakken weer actueel. Bovendien berichtte de Volkskrant vandaag dat sinds 2000 ongeveer negentig schaatsers extra zijn gecontroleerd omdat ze verdachte bloedwaarden hadden. Na een paar tests waren de waarden altijd weer normaal, mogelijk omdat schaatsers doorhadden dat ze op de radar terecht waren gekomen.

In het Oostenrijkse-Duitse netwerk is de spil van het netwerk de Duitse arts Mark Schmidt. Hij had de apparatuur overgenomen van de dopingdokter Stefan Matschiner. Dat was de Oostenrijkse dokter waar onder meer Boogerd klant was.

Tammjärv vertelde in het interview hoe een transfusie bij hem verliep. Hij had sinds 2016 een ‘pakket’ bij Schmidt, waarin werd gezorgd voor het aftappen, het inbrengen en het vervoeren van de bloedzakken. Zo’n pakket kostte volgens wielrenner Preidler 15.000 euro. Volgens Tammjärv verschilde dat bedrag per sporter. Wie beter was (en dus meer verdiende), moest ook meer betalen.

Wintersporter Tammjärv had in totaal zes bloedzakken, die in de lente werden afgetapt. Voor races werd het bloed twee tot drie uur voor de wedstrijd weer ingebracht. Meestal op de hotelkamer waar Tammjärv verbleef. Vlak na een race stond al een afspraak voor aftappen, vaak in dezelfde kamer. Op die manier verschilden de waarden voor en na de race niet veel. De langlaufer gebruikte het ook voor harde trainingen. Op die momenten liet hij het bloed ‘gewoon zitten’. Zo maakte hij uiteindelijk zijn bloedzakken op.

'Gaan we weer’

De persoonlijke gedachte van Herman Ram, voorzitter van de Nederlandse Dopingautoriteit, was dan ook een heel cynische: “O, daar gaan we weer”, dacht ik. “Verzin eens iets nieuws. Met name de argeloosheid waarmee dit werd gedaan, verbaast me. Zij weten ook dat zij die dit in het verleden deden, gepakt zijn.”

Bloed inbrengen in hotelkamers, mensen die overal heen gingen met bloedzakken. Zie daar de argeloosheid waar Ram het over heeft. Is het antidopingsysteem dan echt zo makkelijk te omzeilen, zoals Tammjärv zegt?

Voor dopingcontroleurs is bloeddoping moeilijk op te sporen. Er bestaat een bloedpaspoort (waaruit sinds 2009 gegevens als bewijs mogen meetellen), maar dat kent gebreken. Van een bepaalde sporter wordt meerdere malen bloed en urine afgenomen en geanalyseerd. Op die manier ontstaat een beeld van de gemiddelde bloedwaarden. Wijkt een test daar veel vanaf, dan is er iets aan de hand.

Geen waterdicht systeem, dat snapt Ram ook wel. Hij noemt het een ‘indirecte analyse’. Het bloedpaspoort is geen opsporingsmiddel, veel meer een maatregel met een preventieve werking. Doping is niet uit te sluiten, maar de marges waarbinnen fraudeurs kunnen valsspelen wordt kleiner, aldus Ram. Zij die doping willen gebruiken, moeten ‘steeds dieper vliegen’.

In de marge rommelen

In de marge rommelen met bijvoorbeeld bloeddoping of epo, dat kan nog steeds, zo blijkt. Zowel de wielrenners als de langlaufers die nu hebben toegegeven dat ze doping gebruikten, waren niet de grootste sporters. Tammjärv wilde eigenlijk niet hoger eindigen dan de dertigste plek, anders voelde hij schaamte.

Dat sluit aan bij wat Ram zegt: “Wordt er met doping gewerkt, wis en waarachtig. Als een sporter structureel bezig is met bloeddoping, zeg maar met halve liters tegelijk, dan kan het effectief zijn. Alleen... dan ben je te pakken. Als een sporter zich stilhoudt en op bepaalde momenten een half zakje neemt, is de kans klein dat hij wordt gepakt. Maar de kans dat hij gaat winnen, is dat dan ook.”

Toch geeft de situatie van Tammjärv wel aan dat bloeddoping in de sport nog steeds kan. Het is geen doping ‘uit het verleden’. De Oostenrijkse politie heeft veertig zakken bloed gevonden in het lab van Schmidt. De kans is groot dat er nog meer onthullingen volgen. Onthullingen waarin wellicht ook ‘grote namen’ aan worden gekoppeld.

Lees ook: 

Dat dopingaffaires zeldzaam zijn in het schaatsen, maakt de sport niet schoon

Doping wordt veelal geassocieerd met wielrennen. Maar dat andere sporten minder schandalen kennen, betekent niet dat ze schoon zijn. In het voetbal en het schaatsen lijkt soms iets te worden toegedekt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden