BLOEDDOORLOPEN OGEN EN OVERAL DIE STEM RUIMTEVAART

De zesenvijftigste missie van een ruimteveer zit er bijna op voor de zes bemanningsleden. De 'Endeavour' keert vandaag op aarde terug met een uit zijn baan geplukte Europese wetenschappelijke satelliet, die onverwacht nog even moest worden gerepareerd. Verder stond een urenlange ruimtewandeling op het programma en werd het eerste commerciele laboratorium in de ruimte in bedrijf genomen. Voor de achterblijvers op de lanceerbasis in Florida - onderzoekers, fabrikanten, bermtoeristen - was STS-57 het zoveelste geslaagde space shot. Een tractor zo groot als een voetbalveld heeft het volgende ruimteveer alweer klaargezet.

Elke lanceerpoging is goed voor rijen kampeerauto's in de bermen van de wegen naar 'Spaceport USA'. Dat was al zo toen de eerste astronauten in hun minuscule capsules vertrokken van de basis en inmiddels maakt het deel uit van de plaatselijke folklore.

En zo kan het gebeuren dat langs de invalswegen naar het KSC om vier uur 's nachts T-shirts worden verkocht (drie voor twintig dollar) ter gelegenheid van de zesenvijftigste Space-Shuttlemissie: STS-57.

Door de talloze verschuivingen in het lanceerschema is jaren geleden al de logica in de nummering van Shuttlemissies verloren gegaan. Twee keer eerder werd de vlucht van de orbiter 'Endeavour' om technische kleinigheidjes uitgesteld. Pas vandaag komt het zo ver dat de zes astronauten daadwerkelijk aan boord gaan.

De gang naar het lanceerplatform is een typisch ceremonieel dat al sinds mensenheugenis begint met het instappen in de crew van: een aluminiumkleurig busje dat rechtstreeks naar de startplaats rijdt. De gebeurtenis staat bekend als de crew walkout. De pers mag erbij zijn: het is de laatste keer voor de start dat de astronauten zich op straat vertonen.

Bij hun aankomst op een onaanzienlijk binnenplaatsje op de industrial area van het ruimtevaartcentrum worden journalisten en fotografen per dozijn in een rij opgesteld en dient alle bagage op de grond te worden gezet. Nadat het iedereen een pas achterwaarts heeft gezet, krijgt een vervaarlijke herdershond van het KSC Swat Team de gelegenheid de schoudertassen en fotokoffers te besnuffelen op drugs. Verslaafden worden kennelijk beschouwd als een bedreiging voor de bemanning.

Er wordt toch al niets aan het toeval overgelaten: ME'ers met zware mitrailleurs zien toe hoe de pers zich gedwee opstelt bij het astronautenbusje. Een scherpschutter zit op het dak, een politiehelicopter vliegt erboven. Het is acht minuten over zes in de ochtend.

In een explosie van flitslicht komen de astronauten naar buiten, zwaar klossend op hun soldatenkistjes. Ze zwaaien, steken hun duim op, grijnzen breed. De knaloranje ruimtepakken steken fel af tegen de grauwe fabrieksmuren. Commandant Ronald Grabe loopt voorop; de 48jarige luchtmachtkolonel doet zijn vierde ruimtemissie. Na hem stappen piloot Brian Duffy en missiespecialisten David Low, Jeff Wisoff, Nancy Sherlock en Janice Voss in de bus. Ze lachen naar de camera's en weten dat hun families door die tientallen lenzen toezien hoe ze de aarde gaan verlaten.

Na het wegrijden van de astronauten wordt de spanning bij de toeschouwers opgevoerd door de terugtellende countdownklok, die recht voor de perstribune is opgesteld. De digitale cijfers werken hypnotiserend en staan in de laatste uren van de aftelling nog tweemaal - opzettelijk - stil. Op twintig en op negen minuten voor de start - op die klok tenminste - zijn holds ingebouwd van elk ongeveer tien minuten.

De pauzes worden gebruikt om computers gelijk te zetten en laatste tests uit te voeren. Dit alles draagt bij aan de dramatiek rond een lancering.

En een drama in zichzelf is De Stem.

De Stem spreekt altijd en overal. Van lancering tot landing schalt hij over de perstribune, over het parkeerterrein van het perscentrum, in de centrale hal van het perscentrum en zelfs in de toiletten van het perscentrum. De Stem wordt gehoord in alle andere NASA-centra, op het interne televisiekanaal van de ruimtevaartorganisatie en op elk grootbeeld scherm dat staat afgestemd op de NASA-zender.

Het is dezelfde stem die direct na de explosie van de Space Shuttle 'Challenger' in 1986 stoicijns meedeelde dat 'er kennelijk iets loos is'. De commentator van NASA, vast en zeker op zijn dragende stem geselecteerd, maakt van elke ruimtevlucht een hoorspel.

De hele ochtend spreekt De Stem over assessing the weather situation.

Het is het NASA-eufemisme voor rotweer. De hemel vertoont slechts enkele gaten tussen de laaghangende bewolking. De gaatjes in het wolkendek boven de startplaats brengen hoop, maar geroutineerde Shuttlewatchers schudden het hoofd. Enkele minuten voor de geplande lanceertijd zegt De Stem dat er drie problemen zijn: het weer boven de Shuttle-landingsbaan op het KSC (in het geval Endeavour direct zou moeten terugkeren naar de basis), het weer boven de uitwijkbases in Spanje en Gambia en. . . een vrachtschip dat per abuis de restricted zone rond de Cape is binnen gevaren. De lancering gaat niet door. Tientallen journalisten, honderden VIP's en duizenden bermtoeristen keren huiswaarts.

21 JUNI

Het is de dag dat de zomer begint. De zon brandt fel. De Stem heeft nog met geen woord gerept over het weer. Het is half negen, een dik half uur voor de geplande lanceertijd en de leunstoel-meteorologen in het perskorps turen zelfverzekerd omhoog: er zitten grote gaten in het wolkendek. Dat hangt weliswaar laag, maar oogt minder dreigend dan gisteren.

Een dik kwartier voor de start bevestigt De Stem dat het weer geen beletsel zal vormen. Wel zal op vijf minuten voor de start een extra 'hold' worden ingebouwd en wederom is de hilariteit groot als blijkt waarom: ditmaal zijn twee onbekende vliegtuigen het luchtruim van de ruimtevaartbasis te dicht genaderd. Moest gisteren de kustwacht ingrijpen, ditmaal worden twee jachttoestellen omhoog gestuurd om de indringers te verjagen.

Het is enkele minuten over negen. De aarde rommelt als de drie hoofdmotoren van de Endeavour worden ontstoken. Een diep dreunend geluid golft over de moerassen rond lanceerplatform 39-B. Bijna vijf kilometer verderop vibreert de houten perstribune en voelen verslaggevers een lichte trilling in de maagstreek. Witte wolken waterdamp, afkomstig van bluswater voor de hete uitlaatgassen, vormen het eerste zichtbare bewijs dat de start van STS-57 werkelijk gaande is. Het opbranden van bijna tweehonderd ton vloeibare zuurstof en waterstof begint.

Zes seconden later staat de countdownklok op 00:00:00 en ontsteken de twee opduwraketten. In ruim twee minuten tijd verbruiken ze vijftienduizend ton vaste brandstof. Het geluid dat deze solid rocket boosters produceren is zelfs op die afstand overdonderend - een stoet Harley Davidsons die luid knetterend door de straat dendert.

STS-57 is onderweg naar een hoogte van 490 kilometer om het Europese experimentenplatform 'Eureca' op te halen en het eerste commerciele ruimtelab 'Spacehab' in gebruik te nemen. Dat is wat De Stem meldt. Hij meldt niet dat een stukje aarde schudde door het vertrek van zes van haar bewoners.

22 JUNI

In de vroege ochtend draait de 'Liberty Star' de Banana River op. Het schip helt over aan stuurboordzijde door de zware lading die door het water wordt meegesleept: een ruim vijftig meter lange witte buis met een zwartgeblakerd uiteinde. Het is een van de twee solid rocket boosters waarmee de Endeavour gisteren omhoog werd gestuwd. De leeggebrande vuurpijl is een eind uit de kust geborgen en wordt gedemonteerd voor hergebruik bij volgende missies.

Het werk aan boord van Endeavour is inmiddels volop gaande. De Shuttle komt elke dag duizenden kilometers dichter bij de Eureca-satelliet.

Onderweg laat commandant Grabe de Endeavour een serie koprollen maken.

De bedoeling is, te zien hoe twee thermoskannen met vloeibare helium in de laadruimte hierop reageren. Het spul kan ooit misschien worden gebruikt om satellieten in hun baan van nieuw koelmiddel te voorzien.

De astronauten krijgen een telefoontje vanuit het Oval Office in het Witte Huis. President Clinton leest op hoe trots hijzelf is - en het Amerikaanse volk zou moeten zijn - op de Endeavourbemanning.

Beleefdheden worden uitgewisseld.

Clinton praat over de stemming, morgen, in het Huis van Afgevaardigen over de toekomst van het ruimtestation 'Freedom'. Op tafel ligt een voorstel om het prestigieuze project maar in zijn geheel te schrappen.

Insiders voorspellen dat de stemming een close call wordt.

23 JUNI

Al anderhalve dag laat de televisie beelden zien van experimenterende astronauten in Spacehab. Het is een soort aanleunwoning bij het middendek van de Shuttle, waar tot dusver de kastjes met experimenten werden ondergebracht. Met SPACEHAB is de beschikbare ruimte verviervoudigd. Het laboratorium vult een derde deel van de laadruimte.

Spacehab moet voortaan enkele malen per jaar meevliegen. STS-57 is de eerste gelegenheid en dat verklaart de bloeddoorlopen ogen bij de managers van de firma die het lab exploiteert. Het was even zweten toen direct na de lancering de verwarming in Spacehab het liet afweten, maar inmiddels zijn alle experimenten op het gebied van kristalgroei, biologie en materiaalkunde (waaronder een van de Katholieke Universiteit Nijmegen) opgestart.

En dus kan ook ir. Jan Bijvoet opgelucht ademhalen. De Nederlander, als onderzoeker verbonden aan de Universiteit van Alabama, heeft zijn zoveelste experiment in de ruimte. Voor Spacehab-1 bouwde hij een instrument om het zwaartekrachtniveau in het laboratorium te meten. In een ruimtevaartuig met uitgeschakelde hoofdaandrijving is de zwaartekracht nooit precies nul, maar altijd nul komma een beetje. Door kleine manoeuvres van de Shuttle en door de 'tegenwind' van de bovenste luchtlagen waar het ruimteveer zich door beweegt, heerst er een microzwaartekracht. Rondfladderende astronauten merken daar niets van, maar overgevoelige experimenten wel. Met Bijvoets 'Three Dimensional Microgravity Accelerometer' is na te gaan of een bepaald type ruimtevaartuig zich leent voor bepaalde experimenten.

- VERVOLG OP PAGINA 17

Overal die Stem

VERVOLG VAN PAGINA 1

“En dan blijkt”, zegt Bijvoet, “dat de Shuttle niet voor alle soorten experimenten ideaal is. Soms bieden sondeerraketten of vrijvliegende platforms als Eureca uitkomst. De Shuttle is vooral geschikt voor life sciences, het onderzoek naar het gedrag van organismen in de ruimte.

Vaak zijn de astronauten zelf de proefkonijnen.''

In november, bij de tweede Spacehab-missie, is een kosmonaut Bijvoets proefkonijn. De Rus Sergei Krikaljov, die vanwege een uitwisselingsprogramma met de Shuttle meevliegt, zal een experiment van de Nederlander uitvoeren.

's Avonds meldt CNN dat het voorstel om het ruimtestation te schrappen het net niet heeft gehaald. 216 afgevaardigen stemden ertegen, 215 voor.

Volgende week beslist het Huis formeel over de toekenning van 12,7 miljard dollar voor 'Freedom' in de komende zeven jaar.

24 JUNI

Duitse kreten klinken op in de Country Club van Cocoa Beach. Technici van MBB-ERNO in Bremen, waar het Eureca-platform is geassembleerd, laten zich in de vroege ochtend meeslepen door de schimmige beelden uit het heelal van de bergingsoperatie die 470 kilometer boven west-Australie aan de gang is.

Eerst moeten de beide zonnepanelen van de Eureca worden ingetrokken. Ze zijn van Nederlandse makelij en een uitgelaten Paul Rouppe van der Voort, vice-president marketing van Fokker Space & Systems, krijgt de eerste schouderklopjes als die operatie is geslaagd.

Het gezelschap reageert nog enthousiaster als de robotarm van de Endeavour de satelliet stevig in zijn greep krijgt. Eureca is elf maanden lang blootgesteld geweest aan de gruwelijkste kosmische geselingen: straling, grote temperatuursschommelingen, micrometeorieten.

Alan Dover, de Britse deputy project manager van Eureca, stelt bezorgd vast dat bijna de helft van de zonnecellen op de panelen kapot is. Maar wat erger is: twee antennes kunnen niet worden vastgezet.

Ietwat bedrukt gaat het gezelschap uiteen als De Stem heeft meegedeeld dat morgen wordt geprobeerd de antennes met de hand vast te zetten tijdens een al geplande ruimtewandeling.

25 JUNI

De Endeavourbemanning wordt, zoals elke ochtend, gewekt met muziek uit Houston. 'Walk of Life' van Dire Straits schalt tussen hemel en aarde.

De spacewalk van astronauten David Low en Jeff Wisoff loopt gesmeerd. De weerbarstige antennes worden met enige moeite vastgezet en vervolgens worden handelingen geoefend die later bij reparatie en onderhoud van het ruimtestation van pas kunnen komen.

Het lokale dagblad 'Florida Today', misschien nog wel de enige krant die een Shuttlelancering een opening waard vindt en dagelijks ruimtevaart op de voorpagina heeft, meldt dat Lockheed honderd werknemers op het Kennedy Space Center ontslaat vanwege de bezuinigingen op het Space-Shuttlebudget.

26 JUNI

De volgende Shuttlestart is op 17 juli. De 'Discovery' wordt voor dag en dauw naar lanceerplatform 39-B gereden. Met een gangetje van 1 kilometer per uur walst de crawler, een tractor zo groot als een voetbalveld, over een speciaal aangelegd grindpad. Vogels huppelen voor de manshoge rupsbanden uit. De Discovery oogt tweedehands door grote donkere schroeivlekken op de vleugels en de romp; de orbiter gaat zijn zestiende vlucht maken.

29 JUNI

De Stem spreekt al als de eerste toeschouwers in de vroege ochtend arriveren bij de tribune langs de vijf kilometer lange Shuttle-landingsbaan. Een dik wolkendek doet het ergste vrezen en het duurt niet lang of De Stem bevestigt dat de Endeavour een extra omloop maakt, in afwachting van beter weer.

Het publiek zoekt massaal de snackwagen van NASA op. Er is volop discussie over de stemming, gisteren, in het Huis van Afgevaardigden over het ruimtestation: 'Freedom' heeft het gehaald.

Spoedig neemt De Stem het laatste woord van vandaag. Wegens unstable weather conditions wordt het morgen, woensdag, nog eens geprobeerd.

Desnoods wijkt de Endeavour dan uit naar Californie. Met het transport van de orbiter terug naar Florida is dan een miljoen dollar en een week tijdverlies gemoeid.

De volgende vlucht van Endeavour is de belangrijke reparatiemissie van de Hubble Space Telescope, in december dit jaar. Door het voorlopige 'go' van Capitol Hill voor het ruimtestation ziet het er bovendien naar uit dat de Space Shuttle - nu twaalf jaar in bedrijf -eindelijk een vaste betrekking in de ruimte krijgt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden