Blinde activiste: wil je gehandicapten geld geven? Koop dan kansen

Yetnebersh Nigussie. 'In Ethiopië worden gehandicapten verstopt en opgesloten in instellingen.'Beeld Patrick Post

Eind vorig jaar won de Ethiopische Yetnebersh Nigussie de Right Livelihood Award. De blinde advocate zet zich al jaren in om de positie van mensen met een handicap te verbeteren.

Douchen onder ijskoud water geeft Yetnebersh Nigussie (36) nog steeds de rillingen. Niet vanwege de temperatuur, maar door de traumatische herinnering die het oproept. Op vijfjarige leeftijd werd de Ethiopische activiste een jaar lang in ijzig 'heilig water' gedompeld, in een poging haar blindheid te genezen. Maar geen enkele priester of traditionele genezer kon het bijeffect van haar hersenvliesontsteking verhelpen. Nigussie overleefde de ziekte, maar haar zicht was ze voor altijd kwijt.

Terwijl alle kinderen uit het dorp op 10-jarige leeftijd werden uitgehuwelijkt, kreeg Nigussie negenhonderd kilometer verderop les op een speciale school geleid door Ierse nonnen. Ze studeerde rechten en strijdt tegenwoordig voor inclusief onderwijs en pleit op nationaal en internationaal niveau voor de rechten van mensen met een handicap. Hiervoor won ze eind vorig jaar de Right Livelihood Award - ook wel bekend als de alternatieve Nobelprijs.

Vloek

Waar de nomaden in Ethiopië een handicap zien als een zegen van god, werd de blindheid van Nigussie in haar gemeenschap beschouwd als een vloek of gevolg van een zonde. "Veel mensen met een handicap zitten thuis verborgen. Weet de buurt eenmaal dat er iemand met een handicap woont, dan heeft dat gevolgen voor de hele familie", vertelt de activiste, die twee dagen op bezoek is in Amsterdam. Broers en zussen van gehandicapte kinderen zijn minder huwbaar, moeders mogen niet meer van de gezamenlijke waterbron drinken en vaders verliezen aanzien.

"Gehandicapten worden verstopt en opgesloten in speciale instellingen, net als beesten in een dierentuin. Daardoor weet eigenlijk niemand wat zij kunnen en willen. Inclusiviteit is heel belangrijk om de positie van mensen met een handicap te verbeteren." Onderwijs voor alle leerlingen toegankelijk maken is volgens de Ethiopische het startpunt. "Kinderen leren wat ze zien. Zij hebben nog geen vooroordelen. Zien zij iemand in een rolstoel, dan denken zij: dat is leuk, die heeft gewoon een persoonlijke fiets met enorme wielen."

1 procent

Maar alles voor iedereen toegankelijk maken brengt hoge kosten met zich mee en er is gespecialiseerde kennis nodig. Nigussie is zich bewust van de bezwaren. "Ja, het kost geld. Maar het geschatte bedrag is vaak erg overdreven. Het kost een werkgever vaak maar 1 procent van het totale budget om de aanpassingen te doen die nodig zijn om iemand met een handicap aan te nemen. Bovendien krijgt een bedrijf er ook gemotiveerde werknemers voor terug die, statistisch gezien, langer blijven werken, minder fouten maken en altijd op tijd komen."

In Ethiopië ontbreken echter de middelen om inclusiviteit waar te maken. "De overheid wil wel, maar is niet in staat onderwijs voor alle kinderen toegankelijk te maken, alle gebouwen goed begaanbaar te maken of bedrijven te dwingen gehandicapten aan te nemen. De regering doet haar best, via beleid en wetgeving, maar Ethiopië is een heel arm land. De kennis en middelen zijn er niet altijd. Er zijn veel andere zaken die aandacht behoeven." Samen met niet-gouvernementele organisaties probeert Nigussie het land bij te staan om woorden in daden om te zetten. Zo helpt ze mee aan het aanstellen van een instantie die gaat controleren of iedereen zich aan de gemaakte afspraken houdt.

Dat betekent dat de overheid en bedrijven zich onder andere moeten houden aan het VN-Mensenrechtenverdrag voor gehandicapten, dat in Ethiopië sinds 2009 officieel van kracht is. Nigussie: "Dat verdrag maakt duidelijk dat gehandicapten geen liefdadigheid nodig hebben, maar mensen zijn met rechten."

Niet dat Nigussie tegen alle goedbedoelde hulp is. "Zeker niet. Maar iemand moet uiteindelijk in staat zijn voor zichzelf te zorgen. Hulp moet geen afhankelijkheid creëren. Ethiopië zit vol met bedelaars. Veel mensen vinden het bijna normaal dat gehandicapten langs de kant van de weg om geld vragen. Maar dat tast hun waardigheid aan. Wil je geld geven? Koop dan kansen. Investeer in een training, zodat iemand kan solliciteren of help iemand met het opzetten van een bedrijfje. Geef geen geld om eten te kopen, want de bedelaar zal weer honger krijgen. Als je iets geeft voor lunch, komen ze altijd terug voor het diner."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden