Blikvangers uit tjokvolle kunsthuizen

Om de sieraden op het nachtkastje goed te kunnen bekijken, zou je eigenlijk op het bed willen neerploffen. Naast het bed staat een al even uitnodigend stoeltje van Philippe Starck. We staan in de slaapkamer van Hennie en Lieke Bijkerk: klein, kraakhelder en tjokvol moderne kunstwerken. Boven het bed hangt de blikvanger van de kamer: het schilderij 'Ster boven de stad' van Eugène Brands, waarvan de kleuren mooi harmoniëren met de witte beddensprei met zwart motief.

Het echtpaar Bijkerk heeft nog veel meer kunst in huis. Een grote collectie moderne sieraden van onder meer Gijs Bakker en een aantal schilderijen, waarvan 'Waldrand' van Armando de woonkamer domineert. Elke morgen kiest Lieke Bijkerk, werkzaam bij een kunstuitleen, een sieraad uit de collectie die ze met haar man, gepensioneerd postbeambte, heeft opgebouwd. Niet alles is draagbaar, maar wel heel veel en zo brengt ze het moderne sieraad ook onder de aandacht. Als jong paar deden de Bijkerks in 1969 hun eerste kunstaankoop, een Karel Appel. Ze hielden het schilderij (onder bed) verborgen voor de familie, want die vond het maar geldverspilling.

Doorgaans blijven collecties van particuliere kunstverzamelaars verborgen achter de voordeur. Maar in De Beyerd in Breda kunnen bezoekers zich nu ongegeneerd vergapen aan tien van deze privé-collecties. Voor deze gelegenheid zijn de expositiezalen veranderd in woon- en eetkamers, een slaapkamer, een kinderkamer compleet met poppenhuis, en een kantoor, om de collecties zoveel mogelijk in hun natuurlijke omgeving te presenteren. De tentoonstelling werd samen met de verzamelaars ingericht door Renée Steenbergen, die vijf jaar onderzoek deed naar het particulier verzamelen in Nederland. Bij haar onderzoek, waarop ze volgende maand hoopt te promoveren, betrok ze bijna zestig particuliere collecties. In totaal telt Nederland zo'n duizend kunstverzamelaars, van wie velen niet met hun passie te koop willen lopen.

De verzamelaars zelf ontbreken in De Beyerd, maar je hebt voortdurend het gevoel dat ze over je schouder meekijken. In het kantoor van Gerard Vermeulen, verzamelaar van het werk van de kunstenaar Richard Long, moet je enige schroom overwinnen om de ladenkasten open te trekken, waarin affiches en foto's liggen. Net als bij de verzamelaar thuis, staan de ordners met documentatie over Long in chronologische volgorde in de kasten. Je mag ook achter de computer gaan zitten om de Richard-Longsite te bezoeken. Vermeulen houdt een virtuele nieuwsbrief bij over alles wat met de door hem bewonderde kunstenaar te maken heeft. Ruim 25 jaar geleden las Vermeulen voor het eerst over het werk van Long, de belangrijkste vertegenwoordiger van de Engelse 'land art'. Long maakt wandelingen langs zee, door bossen en ruige landschappen, waarbij hij kleine ingrepen doet in het landschap. Hij maakt bijvoorbeeld van stenen cirkels, die hij vervolgens fotografeert. Het originele werk van Long kan Vermeulen, een voormalig leraar, niet betalen. Daarom concentreert hij zich op diens boeken en uitnodigingskaarten voor tentoonstellingen.

Van heel andere orde is de woonkamer van de arts Pieter Onstein en zijn vrouw, die is ingericht met antieke meubels, gecombineerd met schilderijen in bonte kleuren en glimmende beelden met barokke contouren of voorstellingen. De Tsjechische kunstenaar Milan Kunc met zijn absurde, humoristische en wulps geschilderde scènes kom je overal in hun huis tegen. Een met bladgoud beklede sculptuur van André van de Wijdeven staat naast een antieke bank. Omdat het beeld zo mooi staat bij de blauwe bank, heeft het echtpaar die ook uitgeleend.

Een kamer verder hangen twee schilderijen van Morandi die nooit eerder te zien waren voor het publiek. Ze komen uit de collectie van een verzamelaar die anoniem wil blijven en slechts met grote moeite overgehaald kon worden om de doeken uit te lenen. In de volgende zaal zijn stillevens te bewonderen van Henk Helmantel, Matthijs Röling, Herman Berserik, Pieter Pander en Piet Sebens. De verzamelaar van al dit moois wil ook al onbekend blijven.

Dat geldt niet voor Piet Dinghs en Frans Wisman, die samen een zaal delen. Omdat beiden kleinbehuisd zijn, is een deel van hun omvangrijke collectie opgeborgen achter de fietsen in de gang en onder het bed. Hoe vol het bij hun thuis hangt laten ze ook zien in De Beyerd. De heren proberen bij hun aankopen wel steeds rekening te houden met het formaat, maar regelmatig gebeurt het toch dat een enorme 'Ophuis' of 'Dumas' door de ramen naar binnen getakeld moet worden.

Opvallend is de collectie van Rob van Schaik, die ook zijn zevenjarige dochter Cato heeft betrokken bij zijn verzamelwoede. De kunstwerken die anders op haar kamer hangen, zijn tijdelijk verhuisd. Veel roze dieren springen in het rond. Figuratief werk van Rosamin Hendriks, Claudie de Cleen en Henk Visch dat aansluit bij Cato's belevingswereld. Ook haar poppenhuis heeft ze tijdelijk afgestaan om te benadrukken dat er gewoon tussen de kunstwerken wordt gespeeld in huize Van Schaik.

In de kinderkamer van Cato realiseer je je ook ineens wat deze tentoonstelling zo aardig maakt. Als bezoeker proef je voortdurend het plezier dat deze verzamelaars eraan beleven om zich met kunst te omgeven en zich er soms haast letterlijk in onder te dompelen. Het is alleen wel een gemis dat niet wat dieper wordt ingegaan op de vraag wat mensen ten diepste beweegt om kunst te verzamelen en wat de doorslag geeft bij de keuzes die ze maken. Sommige collecties zijn zo extreem samengesteld, dat je je afvraagt of mensen alleen maar puur op hun gevoel afgaan of dat er toch een bindend thema is.

De antwoorden vinden we waarschijnlijk in het boek dat Renée Steenbergen heeft geschreven over haar zoektocht naar de motieven en keuzes van gewone mensen die kunst verzamelen en daar vaak alles voor opzij zetten. Maar daar moeten we nog even op wachten, tot haar promotie achter de rug is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden