Blik op veelzijdig werk van Carel Willink

AMSTERDAM - 'Carel Willink, onbekende tekeningen en voorstudies' heet de nieuwe expositie die in een paar ruimtes in het Frisia Museum in het Westfriese Spanbroek is ingericht. Het is geen onjuiste titel, maar aangezien het particuliere museum in aangrenzende zaaltjes ongeveer twintig fraaie schilderijen van de kunstenaar uit eigen bezit heeft hangen, is er zelfs sprake van een kleine overzichtstentoonstelling van Willinks werk.

Het laatste decennium is er veel aan gedaan om Carel Willink (1900-1983) kunsthistorisch beter in zijn tijd te plaatsen. Hij heeft immers in zijn carrière als kunstenaar meer gemaakt dan alleen maar schilderijen met 'dreigende luchten', waarmee hij onder het grote publiek zoveel faam genoot. Het Centraal Museum in Utrecht presenteerde zes jaar geleden de schilderijententoonstelling 'De onbekende Willink (1920-1930)' waarop onder meer abstract werk te zien was en het Stedelijk Museum in Amsterdam liet in hetzelfde jaar aan de hand van een expositie van tekeningen en aquarellen zien dat Willink een 'kunstenaar in beweging was', dat hij nieuwsgierig en zoekend met concepten en vormen van zijn tijdgenoten experimenteerde, voordat hij op zijn eigen 'fantastisch realistische' stijl uitkwam.

Ook de expositie in het Frisia Museum doet recht aan dit 'nieuwe beeld' van Willink, maar verrassend is bovendien dat er werken te zien zijn die nog niet eerder zijn vertoond.

De expositie van de Willink-werken, die uit eigen collectie van het museum komen of in bruikleen zijn afgestaan door particulieren en bedrijven, is thematisch ingericht. Zo is er bijvoorbeeld een serie abstracte composities te zien (aquarellen en gouaches) en hangen elders zes zelfportretten van de ongeveer twintig (!) exemplaren die Willink tussen 1917 en 1974 vervaardigde. Maar de kunstenaar keek natuurlijk niet alleen naar zichzelf. In een anti-chambre prijkt een serie van zeven éénlijntekeningen van naaktmodellen. Willink maakte ze toen hij in de winter van 1926 in Parijs het leerlingenatelier van Henri Le Fauconnier bezocht. In dunne lijnen zijn de vrouwenfiguren neergezet, deze fijne tekeningen contrasteren hevig met de latere voorstudies voor schilderijen die Willink in de jaren zestig en zeventig met houtskool en wit krijt stevig op papier zette. Van deze voorstudies zijn er een tiental op de expositie bij elkaar te zien en wat daarbij opvalt is dat de schilderijen die naar deze voorstudies gemaakt zijn vrij nauwkeurig daarmee overeenstemmen. Maar niet altijd. Nogal curieus is de voorstudie waarop in een rotslandschap een kameel is afgebeeld. Het tweebultige beest staat naast een rots met een groot, rond gat erin, die Willink van een plaatje uit een tijdschrift overnam. De compositie moet hem niet bevallen hebben (bulten naast ringvorm), dus zette hij op het bijbehorende schilderij (niet op expo) geen kameel neer maar zebra's, waarvan de zwarte ringen wél harmoniëren met de ronde uitsparing in de rots. Diegene die het werk van Willink een beetje kent, wordt zo een intrigerend kijkje in de keuken van de kunstenaar geboden.

Naaktstudies, voorstudies voor schilderijen, Willink had ook politiek kunstenaar kunnen worden. Het Frisia Museum toont een reeks maatschappij-kritische tekeningen die hij als illustratie naast teksten van Albert Helman en Jeff Last in De Groene Amsterdammer maakte. Maar opvallender nog is een serie van 'kostuumontwerpen' die Willink in 1960 vervaardigde in opdracht van Carel Briels (1917-1983), organisator van groots opgezette manifestaties. Het was de tijd van de 'ban de bom'-demonstraties en Willink maakte voor de manifestatie 'One world or none' (die nooit verder kwam dan een opzet) elf kleurrijke tekeningen waarop mensen te zien zijn die lijden onder nucleaire straling: Jeroen Bosch-achtige gedrochten met keelgezwellen, kale hoofden, overbeharing en een ongezonde huidskleur. Deze ontwerpen (krijt en waterverf) uit een particuliere collectie werden nog niet eerder geëxposeerd en zijn in geen enkel boek over het werk van Willink te vinden.

Al met al is de geslaagde Willink-expositie er een met vele contrasten. Ronduit aandoenlijk en geestig is een in een vitrine tentoongesteld schetsje van een liggende kameel met grijns, tijdelijk in bruikleen gegeven door een particulier. Eind jaren vijftig had hij als 15-jarige onder anderen aan Willink wat tekeningen en gedichtjes gestuurd ter beoordeling en met het verzoek om wat tips. Willink stuurde het schetsje van de kameel terug met een aanmoedigend briefje: volhouden jongen, tekenen heeft niets met talent te maken, maar alles met doorzettingsvermogen! Een typische opmerking voor Carel Willink, bij wie de schilderkunstige techniek altijd hoog in het vaandel heeft gestaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden