Blik op armoede, van Dickens tot Bono

Oliver Twist, popzangers, de paus en Afrikanen. Ze komen allemaal langs in de themaweek 'Hoezo armoede?' van de publieke omroep.

'Klokhuis' duikt in de logistiek van de voedselbank, 'Nieuwsuur' signaleert nieuwe rijken die door de economische crisis nieuwe armen zijn geworden, en in 'Puberruil' gaat 'kakker' Koen logeren bij een eenvoudig eenoudergezin. Vanaf morgen staat de publieke omroep, op tv en radio, in het teken van armoede.

De themaweek 'Hoezo Armoede?' sluit aan op het project 'Why Poverty?', waaraan omroepen in 68 landen meedoen, en dat een vervolg is op een soortgelijk evenement rond democratie, vier jaar geleden. Ruggegraat van de programmering vormen acht internationale documentaires, in alle landen tegelijk op tv.

Armoede? Hoezo eigenlijk? Zouden Bob Geldof en Bono dat niet oplossen? Om de G8-vergadering in het Schotse Gleneagles in 2005 te beïnvloeden, hadden deze rockmuzikanten wereldwijd Live8-concerten georganiseerd. Make Poverty History was de slogan waarin het publiek ook ging geloven. Helemaal toen Birhan Woldu het podium opkwam: in 1984 iconisch slachtoffer van de hongersnood in Ethiopië, nu een stralende volwassen vrouw. Een spectaculair mediamoment, zo wordt vastgesteld in de documentaire 'Give us the money', maandag bij de VPRO.

Je hoeft popartiesten niet te vertellen hoe beeldvorming werkt. Politici willen graag met sterren op de foto, maar of die sterren ook glimlachen, hangt af van wat ze ervoor terugkrijgen, vertelt Geldof. Dat de paus de zonnebril van Bono opzette, betekende wereldwijde aandacht voor hun zaak, zegt de U2-zanger.

Dambisa Moyo, auteur van het boek 'Dead Aid' verwijt de sterren hoogmoed. Het stoort haar dat beroemdheden worden gezien als woordvoerders van Afrika. "Dat ondermijnt het Afrikaanse perspectief en het Afrikaanse leiderschap. Waarom stemmen we voor Afrikaanse leiders, als hun baan wordt uitbesteed?" Wie Afrika wil helpen, moet met Afrikanen koffiedrinken, zegt een activiste, niet met G8-leiders.

De documentaire concludeert dat het specifieke effect van hun inspanningen niet is vast te stellen, maar dat het wel beter gaat met Afrika.

Het is een terugkerend verschijnsel dat de rijken de armen willen helpen, maar aan het onderliggende systeem lijkt nooit iets te veranderen, stelt de documentaire 'Poor Us: the Animated History of Poverty', morgenavond bij de VPRO. Regisseur Ben Lewis neemt de kijker mee in een fraaie droomvlucht door de geschiedenis en vele culturen en laat in diverse interviews en animaties zien dat armoede van alle tijden is. Hoogstens veranderen de omstandigheden waaronder mensen arm zijn.

Zoals Geldof in 1984 naar het journaal keek en verbijsterd was door de hongersnood in Ethiopië - uitgemergelde lichamen, kindergezichten vol vliegen - zo stonden de kranten in de begintijd van de industrialisatie vol horrorverhalen over stedelijke armoede. De helft van de clichés over werkhuizen en armoede, zegt historicus Tim Hitchcock, is afkomstig van Charles Dickens, de geestelijk vader van armoedzaaier Oliver Twist. Het was niet zo erg als veel krantenartikelen wilden doen geloven. "Talloze stedelijke ontdekkingsreizigers begaven zich naar de sloppenwijken, op zoek naar clichéverhalen over armen die ze aan hun lezers konden opdissen", zegt Hitchcock. "Het had veel weg van armoedeporno." Het publiek reageerde geschokt, wat de overheid dwong in te grijpen.

Veel documentaires zoomen in op een specifiek probleem. Doordat 'Poor Us' uitzoomt, tot 10.000 jaar terug in de tijd, valt er ook een opgewekt geluid te horen. Jeffrey Sachs, directeur van Earth Institute: "In 1800 was 90 procent van de wereld extreem arm, in 2011 nog 15 tot 20 procent van de wereldbevolking. Dat mag je vooruitgang noemen."

Een alternatieve kijk op armoede biedt ook het kanaal Holland Doc met de gelijktijdige themaweek 'Rijk zijn is ook niet makkelijk'.

Morgen wordt 'Hoezo Armoede?' geopend op het gratis festival Culturele Zondag in Utrecht, www.culturelezondag.nl. Alle deelnemende tv- en radioprogramma's staan vermeld op www.hoezoarmoede.nl.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden