Blijmoedige Moeder Courage

De enige wanklank bij haar inhuldiging kwam van de Vieux Grenadiers. Demonstratief liet het Zwitserse keurkorps verstek gaan bij de ontvangstceremonie voor Ruth Dreifuss, eerder deze maand, in haar woonplaats Genève. De Vieux Grenadiers waren des duivels dat de kersverse bondspresident had verordonneerd tijdens de erewacht de wapenen in de kazerne te laten. Zodat nu alleen de 'Compagnie de 1602' acte de présence gaf. Zij het morrend, want ook de Compagnie moest het wapentuig thuis laten, de hellebaarden in dit geval.

Typerend voor Ruth Dreifuss, vinden haar tegenstanders. Feministe, socialiste, een softie van de gebroken-geweertjesbrigade. Typerend voor Ruth Dreifuss, vinden ook haar medestanders. En die zijn verre in de meerderheid. Nieuwe bezems vegen schoon, ook in het starre, in wezen aartsconservatieve Zwitserland, en een breuk met verouderde, militaristische riten kan daar al een eerste aanzet toe zijn. Hoe miniem en symbolisch de 'geste' ook zijn moge.

Symbolisch, ceremonieel althans, is ook de telkenjare roulerende functie van de Zwitserse bondspresident. Maar Ruth Dreifuss heeft zich voorgenomen daar vanaf 1 januari, in het ene jaar dat haar vergund is als staatshoofd te fungeren, meer van te maken dan lintjesknippen, handenschudden en andere staatshoofden ontvangen.

De keuze voor Ruth Dreifuss binnen de Conseil Fédéral - de zeven leden tellende Bondsraad, het hoogste staatsorgaan - is niets minder dan een revolutie in Zwitserland, dat als laatste Europese land vrouwen politieke rechten 'schonk'. Dat was in 1971, hoewel pas in 1990 de allerlaatste kantons overstag gingen. Zwitserland was ook de West-Europese natie die - onder zware druk van Frankrijk en de VS - als laatste de Joden gelijke rechten toekende: in 1860. En zie hier: Ruth Dreifuss, een Joodse vrouw als president.

Ze ziet zich allerminst als de 'excuus-Truus' in een land dat het afgelopen jaar nogal wat schokken heeft moeten doorstaan. In positieve zin door de deelname aan de vredesmacht in voormalig Joegoslavië met een contingent Gele Baretten - een breuk met een verleden van strikte neutraliteit. En in negatieve zin door de 'slapende' tegoeden op Zwitserse banken van joodse buitenlanders en andere slachtoffers van het Duitse nazi-regime. Daar is het land over de grens erg op aangekeken, met name door de VS, waar een Senaatscommissie de affaire van de Zwitsers-Joodse tegoeden tegen het licht heeft gehouden, en in samenwerking met het Joods Wereldcongres ervoor zorgde dat de Zwitsers fors over de brug komen. Maar het beeld van 'profiteurs' van de holocaust blijft.

Reden voor menig Zwitser - toch al niet behept met een overmatig kosmopolitisch karakter - om zich verongelijkt terug te trekken in een splendid isolation, terug in de gerieflijke rol van comfortabel rijke, geïsoleerde bergstaat dat weinig meer met die boze, bemoeizuchtige, en vooral jaloerse buitenwereld van doen wil hebben. En dat narrig de kont tegen de krib gooit als het gaat om toetreding tot de Europese Unie. Weg van alles wat voos en vreemd is, behalve het geld dan.

Aan Ruth Dreifuss de taak om het land te behoeden voor die neiging tot hernieuwd isolationisme, om de beweging erin te houden. Om vaart te zetten achter het lidmaatschap van de VN. En om, overtuigd pro-Europees sociaal-democrate als ze is, die moeizame relatie met de EU nieuw élan te geven, al zal dat moeilijk zijn gezien de ceremoniële aard van haar functie.

Maar blijmoedig heeft ze uitgekeken naar die eerste januari van het laatste jaar van dit millennium, haar eerste werkdag in haar nieuwe functie. Zwitserland is in beweging, zegt ze, en ze is blij deel uit te maken van die beweging. Om er maar weer eens op te hameren dat ze niet tot het hoogste ambt geroepen is om het 'Joods-onvriendelijke' imago van Zwitserland op te poetsen, maar simpelweg omdat het binnen de Bondsraad haar beurt was.

Ze is van heel ver gekomen, de 58-jarige, ongehuwde, in januari 1940 te Sankt-Gallen geboren Ruth Dreifuss. Al in de oorlog verhuist het Zwitsers-Joodse gezin naar Genève, vlakbij de grens met bezet Frankrijk, “een paar kilometer verwijderd van een doodvonnis”. Daar raken haar ouders betrokken bij hulpverlening aan Joodse vluchtelingen. Iets wat zéker zo'n stempel op haar drukt als haar Joods-culturele achtergrond.

Na een carrière als hotelreceptioniste, een opleiding als sociaal werkster en een avondstudie economie komt zij in 1981 als eerste vrouw aan de top van het Zwitserse vakverbond, belast met sociale verzekeringszaken, vrouwenkwesties en arbeidsrecht. Ze is dan al zeventien jaar lid van de SPS, de 'Sozialdemokratische Partei der Schweiz', en komt in 1993 voor haar partij in de Bondsraad. Als tweede vrouw ooit: in 1984 was de SPS erin geslaagd Elizabeth Kopp in de Conseil te krijgen. Deze radicale sociaal-democrate, getipt voor het presidentschap, houdt het echter nog geen jaar uit: ze moet verdwijnen omdat haar eega betrokken bleek te zijn bij het witwassen van narcodollars op Zwitserse banken.

Kennelijk is de masculiene Zwitserse politiek hierdoor kopschuw geraakt voor vrouwen aan de top, want het duurt dan nog bijna tien jaar voordat de 'herenclub' Ruth Dreifuss benoemt in de Bondsraad, Daar belast ze zich op regeringsniveau met gezondheid en sociale zaken. Bij alle progressiviteit en emancipatiedrang, zo merkt men, heeft ze toch een handicap. Ze is niet bijster communicatief, eerder in zichzelf gekeerd. Een wat moederlijk type, dat verzot is op breien, en naar verluidt met haar eindeloos getik van de breipennen menig spreker in de Bondsraad van zijn ... propos heeft gebracht.

Bepaald geen rebel, sterk hechtend aan consensus, en dat is misschien wel de belangrijkste reden waarom het monsterverbond van SPS en centrumrechtse partijen erin slaagt om haar tot Bondspresident benoemd te krijgen. Daarmee krijgt Zwitserland in zijn 150-jarige bestaan als natie na 150 mannen voor het eerst een vrouw als Bondspresident. Een revolutie, maar op z'n Zwitsers. De bezonnen Ruth Dreifuss is er de vrouw niet naar om binnen het bedaagde college van zeven wijzen de boel op z'n kop te zetten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden