Blijf zorg naar behoefte geven

De solidariteit in de gezondheidszorg staat onder druk. Terecht wordt er gestreefd naar doelmatigheid. Maar zorgverlening naar behoefte moet centraal blijven staan.

De solidariteit in de gezondheidszorg staat onder druk, stelt de Raad voor de Volksgezondheid en de Zorg (RVZ) in een recent rapport. Maar de Raad staat er geen moment bij stil wat solidariteit eigenlijk is en welke betekenis zij heeft in de gezondheidszorg. Daardoor worden conclusies getrokken en maatregelen voorgesteld die niet van solidariteit getuigen.

Solidariteit leunt enerzijds aan tegen wat in het christelijke idioom 'caritas' genoemd wordt: de persoonlijke en vrijwillige liefdevolle zorgzaamheid jegens anderen. Anderzijds verwijst solidariteit ook naar rechtvaardigheid, impliceert zij een zekere mate van onvrijheid en kan zij resulteren in de politieke keuze tot het opleggen van gedragspatronen en het scheppen van de institutionele voorwaarden ten behoeve van inkomensherverdeling, oudedagsvoorziening, etc. In de context van de gezondheidszorg ontleent solidariteit haar huidige betekenis aan de relatie met rechtvaardigheid.

Aan eenieder naar verdienste, luidt het adagium van verdelende rechtvaardigheid. Dat in de gezondheidszorg 'verdienste' de betekenis heeft van behoefte, wordt alom aanvaard. Voor het ontvangen van gezondheidszorg is niet meer nodig dan het hebben van een medisch probleem. Bepalend voor de plaats op een wachtlijst is slechts de mate van behoefte. In deze context wordt het aanleggen van andere criteria onrechtvaardig geacht. Maar een stelsel van gezondheidszorg kent niet alleen een verstrekkingenkant. Bijdragen zijn nodig, en alom wordt aanvaard dat aan de premiekant verdeling van de lasten volgens een ander criterium dient te geschieden. Dat is in elk geval niet behoefte. De onlangs ingevoerde no-claimteruggaafmaatregel is onrechtvaardig omdat hij behoefte wel medebepalend laat zijn voor de premielast.

Het stelsel van gezondheidszorg bestaat uit wat de Amerikaanse wijsgeer Walzer 'spheres of justice' noemt. En solidariteit in de context van het stelsel is nu juist gelegen in de strikte scheiding van deze twee sferen: het criterium van verdelende rechtvaardigheid dat aan de ene kant geldt, wordt niet gehanteerd aan de andere kant. We achten het niet rechtvaardig dat een hoog inkomen een burger eerder toegang geeft tot voorzieningen van gezondheidszorg of toegang tot betere voorzieningen, zoals we evenmin van mening zijn dat een slechte gezondheidstoestand of een hoog gezondheidsrisico een verzwaarde premielast rechtvaardigt. In ons denken over gezondheidszorg heeft liefdadigheid gaandeweg plaatsgemaakt voor rechtvaardigheid. Dat bepaalt onze huidige kijk op solidariteit in de zorg.

Als onze huidige ideeën omtrent rechtvaardigheid en solidariteit in dit domein onopgeefbaar zijn dan moeten sommige suggesties van de RVZ toch van de hand worden gewezen. Dat de Raad zich sterk maakt voor een 'evidence based'-basispakket is terecht. Gezondheidszorg waarvan de effectiviteit niet bewezen is, hoort niet in het pakket van noodzakelijke voorzieningen. Dat schaarse middelen ook in de gezondheidszorg doelmatig moeten worden aangewend, is evident. Dat de RVZ zint op efficiency-verhogende maatregelen, is evenzeer terecht.

Echter, waar het adviesorgaan omwille van die doelmatigheid een lans breekt voor 'geclausuleerde solidariteit', en de invoering bepleit van zorgsparen, premiedifferentiatie naar leeftijd en beloning van gezond gedrag en gepast patiëntschap, daar slaat het de plank mis. De RVZ beseft niet dat zulke maatregelen wezenlijk afbreuk doen aan de specifieke betekenis van solidariteit in de zorg. Had de RVZ wel de moeite genomen om deze solidariteit te doordenken, dan had hij beseft dat omwille van de toekomstvastheid van het stelsel sommige keuzes niet in dat stelsel maar buiten dat stelsel gemaakt moeten worden.

Het belang dat gezondheidszorg heeft, komt maar weinig andere maatschappelijke goederen toe, hetgeen gegeven is met de grote waarde die (iedereen!) toekent aan een goede gezondheid. De Raad had bij de politiek moeten aandringen op een prioriteitenstelling die aan dit gegeven recht doet. De zorg gaat nu eenmaal veel meer kosten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden