Blij met de mijn en de corrupte president

Hoe leeft, denkt en voelt de jeugd in een land als Oekraïne, klem tussen oost en west, aan de rand van Europa? Vandaag deel 3 van een vierdelige serie: Andrej, mijnwerker uit Novodonetsk.

FLEUR DE WEERD

De enige man in de familie zonder zwarte nagels is zoontje Maksim. "Grote kans dat hij later in de mijn gaat werken", zegt Andrej Jaremtsjak (23) terwijl hij glimlachend de peuter nakijkt die een stuk taart van de tafel grist. "Liever niet natuurlijk, maar ik zou het goed begrijpen als ook hij voor zekerheid kiest."

Jaremtsjak is mijnwerker in Novodonetsk, in het oosten van Oekraïne. Dit gebied is sterk van de mijnbouw afhankelijk. Veel dorpen zijn om de mijnen gebouwd. Vijf dagen in de week boort Jaremtsjak op bijna een kilometer diepte steenkolen uit de grond. "Ik bestuur de boormachinewagen, dus bepaal wat en waar er geboord wordt. Het is precisiewerk en ik moet constant opletten. Daarom betalen ze mij beter dan de normale mijnwerkers."

In huize Jaremtsjak zijn de meubels pluizig, de lampen met 'goud' verfraaid en hangen overal schilderijen met landschappen in parelmoerglans. Vrouw Olena zit in een paarse jurk met flink decolleté tussen twee grootmoeders en een overgrootmoeder op de bank. Dochter Natasja (6) duwt haar oma weg als die haar roze glitterjurkje naar beneden trekt.

In Oekraïne is jong kinderen krijgen gebruikelijk. "Ola en ik hebben er elkaar leren kennen in de lokale mijnbar", vertelt Andrej. "We zijn getrouwd en kregen vlak daarna onze dochter. Jong beginnen is goed. Onze grootouders kunnen oppassen en hebben op hun beurt kleinkinderen die hen later in huis nemen als ze niet meer voor zichzelf kunnen zorgen. Het is ook gezellig, mijn vrouw gaat vaak winkelen met mijn oma."

Vroeg aan de kinderen betekent ook vroeg beginnen met werken. "Ik ben terechtgekomen in dezelfde mijn waar mijn vader en mijn vrouws vader werkten. Studeren was te duur. Ach, het was altijd al duidelijk dat ik dit werk zou gaan doen. Mijn vrouw werkt daar ook trouwens, ze doet proeven in het lab. Nu even niet want ze heeft verlof vanwege onze Maksim."

"We hebben het goed voor elkaar", legt Andrej uit. "Mijn vader heeft zijn gezin in dit dorp gevestigd omdat hij zag dat het goedkoop was. We hebben het huis van hem gekregen toen we trouwden. We wonen ruim en de kinderen vinden het hier heerlijk. Zolang de mijnen open blijven."

Naast zijn familie is zijn werk alles voor Jaremtsjak. Hij vertelt er trots over. "Het is beneden warm. Bovendien moeten we bijna vijf kilometer lopen onder de grond voordat we bij het boorgebied zijn aangekomen." Hoewel het werk zwaar is, weet hij waar hij het voor doet. "Met dit werk mag je na twintig jaar met pensioen. Bovendien zou ik niet weten wat ik anders voor werk zou willen doen. Vroeger wilde ik kosmonaut worden maar nu ben ik daar wel overheen."

Hij kent iedereen die er werkt en iedereen die hij kent, werkt er. "Het is mijn mijn. Natuurlijk is er wel gevaar voor methaangasexplosies, maar het valt mee vergeleken met andere mijnen in de buurt. De onze is volledig geautomatiseerd. Het is geen plek voor luie mensen. Als je er werkt, kun je alleen alcohol drinken in het weekend."

"Waarom? Omdat alcoholgebruik in combinatie met de druk een hartinfarct kan veroorzaken. Maar ach, fouten worden altijd gemaakt. We hebben slechte bescherming voor handen en ogen. Mijn opa en die van Ola zijn in dezelfde mijn gestorven. Maar ik voel me er niet onveilig. Het hoort er gewoon bij."

De rustige familievader houdt er niet van zich ergens zorgen om te maken. Politiek zegt hem weinig, maar als hem naar de Oranjerevolutie gevraagd wordt slaat de stemming om. De demonstraties tegen de valse verkiezingsoverwinning van Viktor Janoekovitsj in 2004 hadden niets met een revolutie te maken, snuift hij. Zijn vrouw knikt ferm. "Een truc van Timosjenko. Ze heeft daarmee het land in tweeën gespleten. Daarvoor was er niets aan de hand."

Jaremtsjak heeft het gehad met zijn leeftijdsgenoten met wilde dromen. "Ik hoor vaak van jongeren die het land uit willen. Vrienden van mij nemen de grootste rotbanen aan om niet in de mijn te hoeven werken. Ze leren Engels en denken dat ze daarmee in Amerika werk kunnen vinden. Een illusie, want zij kunnen net zo goed het land niet uit als wij. De regering geeft geen visa en in Europa zitten ze niet op ons te wachten. Al dat verwende gedoe, daar doet mijn familie niet aan mee."

Sinds 2004 kan hij niet meer door een deur met landgenoten die uit het westelijk deel van Oekraïne afkomstig zijn. "In de westelijke stad Lviv zijn ze boos als ik Russisch spreek. Ik ben er een keer geweest. Nou daar moet je bij mij niet mee aankomen, want wij betalen hun voortbestaan. Ze denken dat ze Europees zijn. Dat zouden ze willen. Wij zijn degenen die voor alle Oekraïners werken. Wij hoeven niet als migrant naar Italië of Turkije om onze families te onderhouden, zoals ze daar wel doen. Als dit soort namaak-Europeanen tegen mij zeggen dat onze mijnen dicht moeten, houd ik het niet meer." Hij eet nog een gedroogd visje en neemt Maksim op schoot.

"Eigenlijk voel ik me niet echt een Oekraïner. Het staat wel in mijn paspoort, maar ik voel me meer een Rus, of een inwoner van Donetsk." Daarom steunt hij president Janoekovitsj. "Hij mag dan corrupt zijn, dat zijn ze allemaal. Hij brengt tenminste stabiliteit en heeft meer voor deze regio gedaan dan voor andere."

Toen na de revolutie Timosjenko premier was, ging dat anders. "Zij wilde de mijnen bankroet verklaren en noemde ze een overbodig overblijfsel uit de Sovjet-Unie. In de buurt liet ze wijngaarden en fabrieken sluiten omdat ze haar eigen bedrijf wilde vestigen."

Hij schudt zijn hoofd. "In de Sovjet-Unie was het beter geregeld. Toen was er minder corruptie en minder armoede. Janoekovitsj laat ons tenminste de mijnen openhouden. Steenkool zou niet de toekomst zijn. Dat kan wel zo zijn, maar er is nog zeker twintig jaar werk in onze mijnen, terwijl er enorme werkloosheid is. Onder deze president ben ik er tenminste zeker van dat mijn familie kan eten."

Deze serie kwam tot stand met een bijdrage van het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten. (www.fondsbjp.nl)

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden