Bleker was zelf geen populist, maar voer er wel bij

Onderzoekers van Wageningen Universiteit analyseren de rol van CDA-staatssecretaris in natuurbeleid

HANS MARIJNISSEN

Er zijn niet veel ex-staatssecretarissen naar wie een heus wetenschappelijk onderzoek is verricht, maar Henk Bleker is dan ook een geval apart. Als staatssecretaris van economische zaken zette hij van oktober 2010 tot november 2012 het natuurbeleid compleet op zijn kop, en onderzoekers van de Wageningen Universiteit gingen na hoe hij dat precies voor elkaar kreeg.

In het wetenschappelijke tijdschrift Land Use Policy analyseren Arjen Buijs, Thomas Mattijssen en Bas Arts uitvoerige de rol van Bleker (CDA) die het Nederlandse natuurbeleid te 'technocratisch' vond en te beperkend voor economische ontwikkelingen, vooral die in de agrarische gebieden.

Nederland speelde bij zijn aantreden nog een vooraanstaande rol in de uitwerking van het Europese natuurbeleid, maar daar maakte Bleker rigoureus een einde aan. Hij veranderde de toon van het debat, schortte de invoering van afgesproken beleid op en sneed tot wel 70 procent van het budget weg. "De bodem onder het beleid waarvan veel natuurbeheerders dachten dat het zo stabiel was, werd binnen een paar maanden weggeslagen", zegt Arjen Buijs. Bleker wilde meer ruimte voor ondernemerschap in het buitengebied, en een grotere rol voor het particulier initiatief. Die doelstellingen kwamen weer voort uit zijn eigen ervaringen op het Groningse platteland, waar boeren in hun uitdijende activiteiten het grote Staatsbosbeheer als natuurbeschermer tegenkwamen.

Buijs en zijn collega-onderzoekers bekeken hoe het afwijkende beleid van Bleker zo plotseling en met veel succes tot stand kon komen. De staatssecretaris boorde volgens hen een bestaande en aanzwellende onderstroom aan van critici die lange tijd door beleidsmakers, natuurorganisaties en media waren genegeerd. Daarbij bleek Bleker een meester in 'framing', en maakte daarbij gebruik van de populaire media. "Hij zette de natuurbeweging neer als een stelletje technocraten, als kleine clubs van wereldvreemde ecologen, en dat beeld sloeg enorm aan."

In de hele samenleving werden de debatten onder de invloed van Fortuyn en Wilders steeds populistischer, maar het natuurdebat was daar redelijk buiten gebleven. "Dat veranderde opeens", zegt Buijs. "Er was geen ruimte meer voor ecologische principes of natuurbeleidsdoelstellingen. Populistische oneliners deden hun intrede, niet in het minst gevoed door de staatssecretaris zelf." Was Bleker daarmee zelf een populist? Nee, zegt Buijs, maar hij maakte wel degelijk gebruik van het populistisch discours. En daarmee veranderde hij het bestaande beleid met een snelheid die we in Nederland nog nooit hebben gezien."

Inmiddels zit PvdA-staatssecretaris Sharon Dijksma op Blekers oude post, maar zijn invloed is blijvend. "De forse bezuinigingen op natuur zijn afgezwakt maar toch doorgezet, en er is structureel meer ruimte voor economische belangen. Het zijn ook niet langer alleen de gevestigde instituties die de dienst uitmaken. Dijksma betrekt juist particulieren bij de natuur."

Ex-staatssecretaris Bleker is momenteel met vakantie en kon niet reageren.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden