Blauwe zeedistel op jonge duinen Kennemerstrand

,,Wij bestijgen de laatste duinen en vinden weder andere plantenkarakters, waaronder de zachtblaauwe zeekruisdistel (Eryngium maritimum), een echte zoon der duinen. -Deze plant is zeer hard, stekelig, als uit blik gevormd en geheel blaauw van kleur; bladen, stengels, bloemen, alles is blaauw. Zij is een lieveling der zee, van wie zij de kleur draagt; zij groeit alleen op het zeeduin en aan enkele zeestranden.''

In Van Eedens tijd was de blauwe zeedistel nog een heel gewone plant van de Nederlandse kustduinen en sierde hij menig Amsterdamse huiskamer als droogboeket, een souvenir van een zomers dagje Zandvoort. Tegenwoordig prijkt hij op de Rode lijst van bedreigde en kwetsbare planten en is hij sinds 1973 wettelijk beschermd. Niet zonder resultaat: hij bloeit uitbundig aan de Zandvoortse boulevard en zijn harde, stekelige blad -zijn Britse naam Sea Holly betekent zeehulst- komt op tussen de trottoirtegels. Vreemd is het niet dat hij al snel verscheen in de duinen van het Kennemerstrand, dat tussen IJmuiden en Duin en Kruidberg werd aangelegd als compensatie voor het verlies van de duintjes aan de voet van het zuidelijke havenhoofd, waar nu een grote jachthaven ligt.

Bus

Je komt gemakkelijk op het Kennemerstrand. Een bus rijdt elk uur van het busstation aan de Amsterdamse Marnixstraat via het NS-station Sloterdijk naar het zuidelijke havenhoofd van IJmuiden. Daar bij de eindhalte van de bus begint een recreatieplas, het Kennemermeer, met aan het water veel greppelrus en wolfspoot en bij de weg wilgenroosje, akkerkool, wilde peen, grote en smalle weegbree, akkerdistel, witte honingklaver, gewoon havikskruid en natuurlijk de in IJmuiden talrijke duinaveruit en typische duinplanten als zeemelkdistel, strandkamille, thrincia, kruipwilg, slangekruid en zeeraket.

Buiten de zomermaanden verblijven hier veel vogels, vooral ganzen, eenden en meeuwen, die het water met fosfaten belasten. Nu is het stil. Er is geen vogel te bekennen, hooguit een enkele wandelaar, meest vergezeld van een hond, want het Kennemerstrand is een gewild uitlaatgebied.

Honderden gewone padjes van nauwelijks een centimeter springen over de grond, direct te onderscheiden van de evengrote jonge rugstreeppadjes, die niet springen, maar rennen en al een lichtgeel streepje op de rug hebben. Ze moeten kortgeleden de gedaanteverwisseling van bullekopje tot padje meegemaakt hebben. Net als de jonge bruine kikkertjes tussen de duindoorns op de meeroever.

Een wagenspoor voert langs het meer naar het zuiden. Blaartrekkende boterbloem bloeit in het 's winters natte spoor. We vinden in de aangrenzende duintjes een plekje met bitterkruid en uitgebloeide bitterkruidbremrapen, die op het bitterkruid parasiteren.

Jong

De duinen tussen het Kennemermeer en het strand zijn jong. Ze dateren uit de jaren tachtig. Helm is er de voornaamste plant, op wat vochtigere plekken samen met duinriet en duinzwenkgras.

Naar het zuiden loopt het Kennemerstrand uit in een vochtige strandvlakte met nog jongere droge duintjes. Daar groeien vooral planten van het zeedorpengezelschap: zeedistel, zeewinde en zeewolfsmelk. Die groeien vooral op plekken waar het zand kan stuiven.

De zeedistel komt net in bloei, maar de nog zeldzamere zeewolfsmelk, een niet-stekende verwant van de Christusdoorn van de vensterbank, bloeit volop met grote geelgroene schermen. We zijn blij met de zeewolfsmelk, want die groeide vroeger al op de duintjes aan de voet van het zuidelijke havenhoofd, waar nu de jachthaven is. Ondanks zijn grote zeldzaamheid niet beschermd, want niemand zal de onaanzienlijke plant plukken. Bovendien geeft die bij beschadiging veel wit en vies smakend melksap af.

Nog minder aantrekkelijk is het stekelig loogkruid, dat net als de met roze pinksterbloemen gesierde zeeraket een voorkeur heeft voor kaal zand en zich even gemakkelijk laat onderstuiven. Geel bloeien zeemelkdistel, zandkool en zandteunisbloem. De zandteunisbloem komt hier maar op een enkele plek voor, maar is buiten de Noordzeeduinen nog veel zeldzamer. Van de gewonere teunisbloemsoorten onderscheidt deze zich door de gebogen toppen van de bloeistengels.

Vetmuur

Aan het ondiepe water vol waterbies en heen of zeebies zijn planten te vinden van vochtige duinvalleien en groene stranden. De grond is er gespikkeld door de witte bloempjes van de sierlijke vetmuur, in de wandeling vaak krielparnassia genoemd, maar helemaal niet aan de echte parnassia verwant. De parnassia, paradepaardje van veel botanici, zal hier ongetwijfeld ook verschijnen, maar we hebben deze steenbreek nog niet kunnen ontdekken.

Wel vind je hier drie soorten duizendguldenkruid: echt, fraai en strandduizendguldenkruid, allemaal met dieproze bloemen. In het water bloeit de zilte waterranonkel met witte 'boterbloemen' op stelen boven water en met een geel hart. Met de voet in het ondiepe water staat een volop bloeiende witte schermbloemige, die na zorgvuldige determinatie dodemansvingers blijkt te heten. Nog veel zeldzamer dan de zandteunisbloem en typisch voor plekken nabij de kust, waar ondergronds zoetwater uit de duinen kwelt.

Insecten

Een torenvalk bidt boven de duindoornvlakte in het noorden. Hij zal er wel op muizen jagen. Er fladderen veel vlinders rond: witjes, een blauwtje en vooral op de overvloedig bloeiende watermunt heivlinders en dagpauwogen. Donkerbruine, wit getekende strandzandloopkevers vliegen op open zandplekken op voor de voet en ploffen een paar meter verder weer onhandig neer. Gewone duininsecten, wat je niet kunt zeggen van de nimf van de duinsabelsprinkhaan, die we tegenkomen in het duinriet. Een grijzig diertje, dat helemaal opgaat tussen de verdroogde halmen van het duinriet, met stompjes achter het halsschild, die nog tot vleugels moeten uitgroeien. De sabelvormige legboor, die vrouwelijke nimfen al snel ontwikkelen, ontbreekt, dus zal het wel een mannetje zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden