Blatter neemt een advocaat. Maar voor wat?

Chuck Blazer en Fifa-president Sepp Blatter, hier in 2011, toen ze nog goeie vrienden waren. Een half jaar later ging Blazer undercover voor de FBI. Beeld epa
Chuck Blazer en Fifa-president Sepp Blatter, hier in 2011, toen ze nog goeie vrienden waren. Een half jaar later ging Blazer undercover voor de FBI.Beeld epa

Sepp Blatter is nog nergens van beschuldigd, maar heeft vandaag het zekere voor het onzekere genomen. De 79-jarige Fifa-baas nam een Amerikaanse topadvocaat in de arm, mocht hij binnenkort worden aangeklaagd wegens corruptie. Ook zijn rechterhand, Jérôme Valcke, heeft zich alvast ingedekt, meldde persbureau Reuters. Maar voor wat moeten zijn vrezen? Een tijdlijn van alle Fifa-schandalen onder Blatter.

De laatste maanden raakt het onderzoek naar corruptie binnen de Wereldvoetbalbond in een stroomversnelling. Journalisten als Andrew Jennings ('de man die de Fifa liet struikelen') kreeg versterking van officiële instanties als de Amerikaanse FBI. Gister toonde ook de Zwitserse justitie voor het eerst spierballen. In een officieel onderzoek naar de omstreden toewijzing van de WK's van 2018 en 2022 zei openbaar aanklager Michael Lauber dat er 53 verdachte bankrelaties nader worden onderzocht.

Bij zijn herverkiezing op 29 mei sprak Blatter over een schip dat hij uit de woelige wateren ging loodsen. Maar, om in die beeldspraak te blijven, de golven worden steeds hoger en hoger. Onthullingen over fraude volgen elkaar snel op, en hebben betrekking op jarenlange corruptie binnen de Fifa-rangen. Dat Blatter - inmiddels afgetreden - en Valcke een advocaat hebben ingehuurd, is een duidelijk signaal: de Fifa-top zet zich schrap voor de storm.

Jack Warner uit Trinidad en Tobago, volgens de FBI de spil in het corruptieschandaal, hier op 3 juni in een interview op zijn eigen televisiekanaal. Beeld afp
Jack Warner uit Trinidad en Tobago, volgens de FBI de spil in het corruptieschandaal, hier op 3 juni in een interview op zijn eigen televisiekanaal.Beeld afp

Grofweg gezegd passen de beschuldigingen van corruptie in vier verschillende thema's. Niet heel verwonderlijk worden met name leden en oud-leden van het uitvoerend comité van de Fifa genoemd. Zij zijn de grote namen, want de 22 leden van dit comité, de senior vice-president en Blatter zelf bepalen immers waar, wanneer en hoe de grote evenementen als het Wereldkampioenschap plaatsvinden. Wie een kans wil maken het WK te organiseren, moet deze personen overtuigen, of omkopen.

De leden van het uitvoerend comité zijn vaak ook hooggeplaatst lid van een confederatie of een voetbalbond. Zo was Jack Warner, de spil in veel bekende schandalen, zowel voorzitter van CONCACAF, de confederatie van Midden- en Noord-Amerika, als ook lid van het uitvoerend comité. Op twee plekken kunnen deze bestuurders hun macht uitoefenen. De schandalen die nu naar buiten zijn gekomen, laten op beide fronten fraude zien.

Grofweg gezegd passen de beschuldigingen van corruptie in vier verschillende thema's.

1. FBI: steekpenningen om uitzendrechten
De aanklacht van de FBI gaat voornamelijk over het aannemen van ruim 125 miljoen dollar smeergeld door hooggeplaatste bestuurders van de confederaties van Noord- en Midden-Amerika en van Zuid-Amerika. Jack Warner uit Trinidad en Tobago speelt in deze zaak een prominente rol, samen met zijn rechterhand in die tijd, Chuck Blazer.

Het geld werd voornamelijk verdiend door met marketingbedrijven afspraken te maken over de uitzendrechten van voetbalwedstrijden. Zo zorgde Warner er bijvoorbeeld voor dat het Amerikaanse bedrijf Traffic USA rechten kreeg voor belangrijke toernooien. In ruil hiervoor kreeg hij een behoorlijke zak geld van het bedrijf.

De juridische reden dat de FBI juist hier in kan duiken, is het feit dat de financiële transacties over Amerikaans grondgebied liepen. Zowel bestuurders, bonden als sportmarketingbedrijven hadden bankrekeningen in Amerika. Voor de Amerikaanse justitie is die dunne lijn met de VS voldoende om ook buiten het land onderzoek te doen. Omdat de betrokkenen ook vele andere posities bekleedden binnen de Wereldvoetbalbond, is het waarschijnlijk dat ook veel ander belastend materiaal in het FBI-net blijft hangen.

Chuck Blazer en Sepp Blatter, in 2005. Beeld EPA
Chuck Blazer en Sepp Blatter, in 2005.Beeld EPA

Omkoopschandaal WK 2010
Jack Warner kan ook worden gelinkt aan het schandaal rond de omkoping rond het WK in 2010. Deze beschuldiging komt ook terug in het onderzoek van de FBI, maar slechts zijdelings. Zuid-Afrika, op dat moment in de race om het WK te organiseren, blijkt bereid tien miljoen dollar te betalen in ruil voor de steun van Warner, die op dat moment lid is van het uitvoerend comité van de Fifa. Omdat het land de liquide middelen niet meteen voorhanden heeft, wordt de tien miljoen via de Fifa naar Warner doorgezet.

Deze onthullingen zijn belangrijk, omdat dit mogelijk direct heeft geleid tot het vertrek van Sepp Blatter, op 2 juni. Uit emails die in handen zijn van de Zuid-Afrikaanse The Sunday Times blijkt dat Blatter zelf in 2007 zou hebben gevraagd naar het bedrag bij de president van Zuid-Afrika, Thabo Mbeki. Het was voor het eerst sinds dat Blatter zo direct werd gelinkt aan omkoping.

Sepp Blatter in 2004, bij de toekenning van het WK in Zuid-Afrika. Beeld epa
Sepp Blatter in 2004, bij de toekenning van het WK in Zuid-Afrika.Beeld epa

3. ISL-schandaal
Als derde is er het ISL-schandaal, dat voornamelijk in de jaren negentig speelde. De zaak speelde voordat Blatter aan de macht kwam, maar de Fifa-baas is er wel bij betrokken geweest.

International Sport and Leisure (ISL) was een groot marketingbedrijf uit Zwitserland, dat de rechten voor twee wereldkampioenschappen en wedstrijden buiten Europa verwierf. ISL ging in 2001 failliet, met een schuld van ruim 150 miljoen dollar.

Zeven jaar later werd tijdens een rechtszaak duidelijk dat veel topofficials uit verschillende sporten, onder wie oud-president van de Fifa João Havelange, voor miljoenen steekpenningen ontvingen in ruil voor de uitzendrechten. De BBC toonde in 2010 in een documentaire (video) aan dat drie leden van het uitvoerend comité van de Fifa waren omgekocht door ISL.

De Ethische Commissie van de Fifa kreeg opdracht om de beschuldigingen te onderzoeken. Drie jaar later werd de zaak met een rapport afgedaan. De belangrijkste conclusie: Blatter, toen nog secretaris-generaal van de Fifa, was weliswaar 'klunzig' geweest, maar het viel hem niet aan te rekenen dat hij een betaling van 1,5 miljoen dollar smeergeld aan Havelange, 'zomaar' zijn bureau had laten passeren, zo oordeelde de commissie.

null Beeld reuters
Beeld reuters

4. Fraude bij WK's 2018 en 2022
Met de eerste berichten van het Zwitserse OM kan er hoogstwaarschijnlijk snel een nieuw hoofdstuk in het Fifa-boek worden bijgeschreven, die over fraude bij het toewijzen van het Wereldkampioenschap aan Rusland en Qatar in 2018 en 2022.

Hoewel de betrokken bestuurders het altijd hebben ontkend, zijn al veel frauduleuze handelingen die te maken hebben met het stemgedrag van Fifa-bestuurders boven tafel gebracht. Journalisten van de Engelse The Sunday Times lokten Fifa-bestuurders in de val, en filmden met een verborgen camera hoe zij in ruil voor 500.000 euro best hun stem wilden geven.

Een klokkenluider uit het Qatarese mediateam meldde bovendien dat drie Afrikaanse bestuurders, onder wie de huidige nummer 2 van de Fifa, de Kameroener Issa Hayatou, samen anderhalf miljoen euro kregen in ruil voor hun steun bij de verkiezing in 2010. Jack Warner, daar is hij weer, zou in ruil voor zijn stem twee miljoen dollar hebben gekregen.

Na alle beschuldigingen stelde de Fifa zelf ook een onderzoek in. Het Garcia-rapport, dat in november uitkwam, bleek echter verre van een helend effect te hebben. Het rapport verscheen uiteindelijk slechts in samenvatting, waarin ook nog fouten waren gemaakt, aldus onderzoeker Michael Garcia. Belastend materiaal was door de Fifa bewust achtergehouden, fulmineerde hij.

Nu zijn het zowel de FBI als de Zwitserse justitie die een onderzoek zijn gestart naar frauduleuze praktijken tijdens het biedingsproces van zowel de WK's van 2018 in Rusland als die van 2022 in Qatar. Van de Zwitserse justitie is bekend dat ze het onderzoek van Garcia als leidraad nemen. Als deze resultaten openbaar gemaakt worden, is het afwachten tot de volgende ontslagronde.

De Zwitserse openbaar aanklager Michael Lauber, woensdag bij een persconferentie. Het Zwitserse OM onderzoekt mogelijke fraude bij de toewijzing van het WK in Rusland en die in Qatar. Beeld reuters
De Zwitserse openbaar aanklager Michael Lauber, woensdag bij een persconferentie. Het Zwitserse OM onderzoekt mogelijke fraude bij de toewijzing van het WK in Rusland en die in Qatar.Beeld reuters

De afzonderlijke zaken
En dan zijn er nog de 'losse flodders'. Beschuldigingen van corruptie die belangrijk zijn, maar niet in een van deze vier hoofdlijnen passen. De Qatarees Mohammed Bin Hamman kocht bestuurders van bonden in Midden-Amerika om, toen hij in 2011 in de race was om Fifa-president te worden. En onlangs nog kostte een voor de buitenwereld aardige grap over Blatter zijn perschef Di Grigegorio de kop. Een stommiteit, of zat daar meer achter? Het laatste woord is er niet over gezegd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden