Blaskowitz

Vorige week schreef ik hier dat de Duitse capitulatie zijn beslag heeft gekregen in de landbouwhogeschool in Wageningen. Daardoor werden sommige lezers in verwarring gebracht. Hoezo landbouwhogeschool? Werd de Duitse capitulatie dan niet ondertekend in hotel De Wereld? Nee. De werkelijkheid is anders en ingewikkelder. Op 30 april 1945, terwijl sovjetsoldaten zijn Berlijnse bunker hadden omsingeld, pleegde Adolf Hitler zelfmoord. Unser Führer ist im Kampf gefallen, heette dat in nationaal-socialistische termen. Twee dagen na de val van de Führer viel ook Berlijn. Daarmee was Duitsland overwonnen. Op 4 mei gaf de Wehrmacht zich over. In zijn hoofdkwartier op de Luneburger Heide nam veldmaarschalk Montgomery de capitulatie in ontvangst van de gezamenlijke Duitse strijdkrachten in Noordwest-Europa. De capitulatie zou ingaan op de ochtend van 5 mei, om acht uur precies. Over de radio werd bekendgemaakt dat de oorlog voorbij was.

Maar in Nederland lag Generaloberst Blaskowitz dwars. Hij had, zo zei hij, van hogerhand geen opdracht ontvangen om zijn troepen terug te trekken. Hij wilde de capitulatie wel aanvaarden voor het gebied rond Delfzijl, maar niet voor het westen van het land. Daar duurde, op bevel van Blaskowitz, de bezetting voort. Overal waar uitgelaten mensen de straat op gingen om hun bevrijding te vieren, werden die naar huis teruggejaagd. In Amsterdam ontstond een schietpartij, waarbij tien doden en meer dan veertig gewonden vielen. Er werden in de nacht van 4 op 5 mei zelfs nog arrestaties verricht. Op 5 mei vond overleg plaats tussen Blaskowitz en de Canadese generaal Foulkes. In hotel De Wereld in Wageningen werden de voorwaarden van de capitulatie besproken. Bij die gelegenheid dwong Blaskowitz een uitstel van vierentwintig uur af. Daags erna ondertekende hij het capitulatieverdrag alsnog. Dat gebeurde niet in het hotel, maar in de aula van de landbouwkundige hogeschool. De eigenlijke bevrijding van Nederland kwam dus pas tot stand op 6 mei, toen de overgave van de Duitse troepen officieel werd bekrachtigd.

Er bestaat een foto van de bespreking in hotel De Wereld. De generaals en een handvol andere militairen bevinden zich tegenover elkaar aan een tafel. Duitsland ligt in puin. Europa spuugt bloed. Maar daarvan is op de foto niets te zien. Want oorlogen worden gevoerd met tanks en bommen, maar ze worden besloten met pen en inkt. De Canadezen zitten er ontspannen bij, de Duitsers tot het bittere einde stijf en formeel. Blaskowitz draagt een enkellange leren jas en een Hitlersnor. Van hem wordt beweerd dat hij een 'fatsoenlijke Duitser' was. In 1939 voerde hij in de veldtocht tegen Polen het achtste Leger aan. De Winkler Prins Encyclopedie van de Tweede Wereldoorlog noemt hem 'een van de weinige Duitse officieren, die openbaar protesteerden tegen de wreedheden van de SS en tegen de wijze waarop de joden behandeld werden'. Die lof is on-verdiend. In februari 1940 deed de generaal inderdaad zijn beklag bij de legerleiding. Hij rapporteerde ruim dertig ongeregeldheden. Zo beschreef hij bijvoorbeeld hoe Duitse soldaten een bloedbad hadden aangericht onder zestienhonderd Poolse joden, op wie ze de hele nacht met zwepen hadden ingeslagen. Ook was hij verontwaardigd over de verkrachting van joodse meisjes op een kerkhof. Genoemde wreedheden druisten niet in tegen zijn gevoel van mede-menselijkheid, maar tegen zijn behoefte aan discipline. Blaskowitz maakte geen bezwaar tegen volkerenmoord, hij was gekant tegen het amateurisme waarmee de SS te werk ging. Duitsland had een belangrijke missie te vervullen, er moesten twee miljoen Poolse joden worden uitgeroeid. Op deze slordige manier, zo klaagde hij in zijn rapport, zou dat een eeuwigheid gaan duren.

Generaal Blaskowitz komt de twijfelachtige eer toe, dat hij de oorlog in Nederland met een dag heeft verlengd. Een massamoordenaar met een nobele inborst? Hijzelf wist wel beter. In 1948, terwijl hij in de gevangenis van Neurenberg op zijn berechting wachtte, beroofde hij zich van het leven. Hij stortte zich van een galerij omlaag en brak zijn nek.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden