'Blanken steken kerken in brand, zwarten krijgen de schuld'

WASHINGTON - De afgelopen anderhalf jaar zijn in het zuiden van de Verenigde Staten dertig zwarte kerken afgebrand. De meeste in Alabama, Tennessee en Mississippi, staten die een lange geschiedenis van racisme hebben. De laatste vier dagen alleen al gingen drie kerken in vlammen op.

Zondagavond brandde een kerkgebouw in Dallas, Texas, af. Vorige week werden twee andere zwarte kerken in de as gelegd, een in Charlotte, Noord-Carolina, en een in Greensboro, Alabama. President Clinton heeft de branden daden van racisme genoemd. “Dit moet ophouden” zei de president, die er aan toevoegde dat elk gezin mag verwachten dat wanneer het 's zondags naar kerk, moskee of synagoge gaat het gebouw er ongeschonden staat.

De president heeft inmiddels een hele serie nieuwe maatregelen aangekondigd: er worden meer federale agenten (ruim 200) bij het onderzoek ingezet, er komt mogelijk een nationale politiebrigade die zich met het onderzoek naar de kerkbranden gaat bezighouden, zwarte kerkleiders krijgen advies hoe zij hun kerken beter kunnen beschermen en er is een wetsontwerp in de maak dat het gemakkelijker maakt brandstichters onder de federale wetgeving te vonnissen.

'Geen samenzwering' Volgens president Clinton is er geen hard bewijs dat de branden het gevolg zijn van een nationale samenzwering van blanke terreurgroepen. Maar hij en minister van justitie Janet Reno verzekeren dat de onderste steen boven zal komen om de “laffe daders” van de nachtelijke kerkbranden te vinden. Het politie-onderzoek heeft tot dusver echter weinig opgeleverd. In acht gevallen van brandstichting zijn acht mensen aangehouden, onder wie een 13-jarig meisje, maar er is geen samenhang ontdekt.

Zwarte leiders gingen het afgelopen weekeinde naar Washington om bij de federale regering hun beklag te doen. Ze zijn razend over de manier waarop de federale politie (FBI) bij haar onderzoek te werk gaat. Ze hebben tegenover de ministers van justitie en financiën (Reno en Robert Rubin) geklaagd dat zij, de slachtoffers, vaak door de FBI in de beklaagdenbank worden gezet. Beide bewindslieden hebben hen verzekerd dat de federale politie haar best zal doen het vertrouwen van de zwarte bevolking terug te winnen.

De werkelijkheid is dat FBI-agenten en lokale autoriteiten in de meeste gevallen de daders niet in kringen van blanke racisten zoeken, maar zwarte dominees en leden van zwarte kerken ondervragen en intimideren, alsof die de schuldigen zijn. Ze stellen zich daarbij uiterst vijandig op. De zwarte kerkleiders worden in hun klachten gesteund door de Amerikaanse raad van kerken en burgerrechtgroepen.

Er zijn inmiddels tal van gevallen bekend waarbij FBI-agenten vingerafdrukken namen van zwarte dominees en kerkgangers en hen dwongen zich aan een onderzoek met een leugendetector te onderwerpen. Dit terwijl het bij alle tot dusver uitgevoerde arrestaties om blanke racisten ging, waarvan er twee zelfs lid waren van de Knights of the Ku Klux Klan in Zuid-Carolina. Op de geblakerde muren van de Inner City Baptist Church in Knoxville, Tenessee, vond de politie opschriften als 'Dood aan de nikkers en hun vriendjes'.

Volgens dominee Abraham Woods uit Birmingham, Alabama, herhaalt de geschiedenis zich. Tijdens de strijd voor gelijke burgerrechten in de jaren vijftig en zestig, toen hij met Martin Luther King in demonstratieve optochten liep, waren aanslagen op en brandstichting in zwarte kerken schering en inslag, want deze gebouwen waren politieke actiecentra. Zwarte leiders kregen in alle gevallen van de blanke autoriteiten te horen dat zij de branden zelf hadden aangestoken.

De federale recherche toonde in die jaren openlijk haar vijandigheid jegens zwarte leiders. De toenmalige directeur van de FBI, Edgar Hoover, had het speciaal op Nobelprijswinnaar Martin Luther King gemunt.

De FBI is volgens Woods na al die jaren niet veranderd. Ook nu rieken niet alleen de gevallen van brandstichting, maar ook het federale politieonderzoek naar racisme. Net als toen beweren de blanke autoriteiten ook thans dat achter de brandstichtingen geen georganiseerd patroon zit. In de jaren '60 bleek dit wel het geval te zijn en ook nu lijkt het daar volgens velen sterk op.

“Als het om dertig kerken van blanken was gegaan dan had men in het hele land moord en brand geschreeuwd en had je al veel eerder krachtige geluiden vanuit Washington gehoord,” aldus een bittere dominee Woods. Hij gelooft dat de branden het gevolg zijn van het slechter wordende politieke klimaat in het zuiden.

Woods spreekt van een herlevend racisme onder leiding van de conservatieve Republikeinen in het Congres. De zuidelijke staten zijn een politiek bolwerk geworden van dat Republikeins conservatisme. Het creëert een politiek klimaat waarin blanke racisten hun gang kunnen gaan. Dat komt volgens Woods en andere zwarte leiders vooral tot uiting in pogingen van conservatieven om de sociale programma's van positieve discriminatie af te schaffen waar veel zwarten van profiteren.

Sinds 1990 is het aantal zwarte kerken dat het doelwit vormde van raciale brandstichting gestaag toegenomen. Zo 'vierden' drie blanke jongeren in 1993 de 25e verjaardag van de moord op Martin Luther King met het in brand steken van twee zwarte kerken in de buurt van McComb, Mississippi, waarbij ze gebedsboeken als brandstof gebruikten.

In de weinige gevallen waarbij de afgelopen jaren daders van de brandstichtingen werden gegrepen, ging het onveranderlijk om blanke racisten die lid waren van een scala van louche organisaties.

De Republikeinse presidentskandidaat Bob Dole heeft net als president Clinton de brandstichtingen scherp veroordeeld. Overigens houdt Clinton vol dat er, ondanks de branden, in het algemeen sprake is van een verbetering van de relaties tussen de diverse bevolkingsgroepen in de Verenigde Staten.

De beschuldiging dat het afschaffen van positieve discriminatie op zich een vorm van racisme is, gaat de meesten Amerikaanse politici te ver. Wel vinden ze, met Clinton, dat het zaak is de handen ineen te slaan om gezamenlijk, blanken én zwarten, “het vuur van de haat te doven dat dit geweld brandende houdt”. De president riep zijn landgnoten op om de mouwen op te stropen en te helpen de afgebrande kerken weer op te bouwen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden