Blair verliest z'n geduld

De Britse politiek lijkt een beetje de kluts kwijt sinds de bomaanslagen in Londen. De aanvankelijke harmonie over de noodzaak van stevige antiterreurmaatregelen heeft plaatsgemaakt voor eindeloze discussies over proefballonnetjes van de regering. Premier Blair krijgt het verwijt dat hij mensenrechten zo achteloos opzij zet, dat hij Al-Kaida in zekere zin laat winnen.

door Bas de Vries

Alles wijst erop: Groot-Brittannië maakt zich op voor een titanenstrijd, het komend najaar. Niet alleen tussen de regering-Blair en het islamitisch extremisme, maar ook tussen de politiek en de rechterlijke macht. Vooraanstaande ministers en Lagerhuisleden waarschuwen de rechters sinds de recente aanslagen in Londen voortdurend dat zij moeten ophouden met het blokkeren van anti-terreurmaatregelen. Mensenrechtenwetgeving is belangrijk, zeggen zowel Tories als Labourpolitici, maar mogen niet de veiligheid van de Britse burgers in gevaar brengen.

Gisteren was het de Conservatieve leider Michael Howard die een duit in het zakje deed. In een artikel in de rechtse krant The Daily Telegraph -onder de duidelijke kop ' Rechters moeten buigen voor de wil van het parlement' opende hij de aanval op wat hij ' gerechtelijk activisme' noemt. Net als premier Tony Blair heeft hij zich bijzonder geërgerd aan de Law Lords die vorig jaar een dikke streep zetten door een wet die het mogelijk maakte buitenlandse terreurverdachten op te sluiten zonder vorm van proces. Met afgrijzen citeert Howard één lid van dit hoogste Britse rechtscollege, die daarbij zei dat ,, de werkelijke dreiging voor het leven van de natie niet van het terrorisme komt, maar van wetten als deze.” Zou deze Lord Hoffman die uitspraak na ' 7/7' nog durven te doen? Blair en Howard kunnen het zich nauwelijks voorstellen.

” De spelregels zijn veranderd”, zei de premier afgelopen vrijdag bij de presentatie van zijn draconische 12-puntenplan tegen het terrorisme. Zelfs de Liberaal-Democraten, die binnen het Lagerhuis traditiegetrouw het meest hameren op het belang van de mensenrechten ontkennen niet dat sinds de dood van 52 onschuldige Londenaren de sfeer in het land is omgeslagen. Velen in de hoofdstad zijn ronduit bang - tijdens het weekeinde stappen momenteel dertig procent minder mensen in de ondergrondse dan vóór 7 juli. Deze burgers verwachten van de overheid dat zij er alles aan doet om te voorkomen dat ook zij worden opgeblazen.

In haar ijver om aan die verwachting tegemoet te komen, lanceert de regering dezer dagen het ene na het andere plannetje. De inkt van het 12-puntenplan was nauwelijks droog -met als meest in het oog springende element: de deportatie van buitenlandse ' haatzaaiers' en Blair was nauwelijks op vakantie vertrokken of er was alweer een dertiende proefballonnetje opgelaten. Wie weet, zo liet justitie via de kranten weten, is het mogelijk militante imams als Omar Bakri Mohammed als ' landverraders' veroordeeld te krijgen.

Topjuristen haalden hun wenkbrauwen op. Zou het werkelijk een goed idee zijn om een middeleeuwse wet - voor het eerst geformuleerd ten tijde van de Honderdjarige oorlog tegen Frankrijk in 1351 - uit de mottenballen te halen voor dit specifieke doel? - Ik geloof niet”, was het commentaar van de prominente advocaat Lord Carlyle, ” dat er nog een advocaat in leven en actief is die ooit deelgenomen heeft aan een hoogverraadzaak. Hoogverraad heeft in de regel betrekking op oorlog tussen landen.” Dergelijke kritiek was aanleiding voor Blairs Lord Chancellor (een soort minister van justitie) om een snelle terugtrekkende beweging te maken. ” Buitengewoon onwaarschijnlijk”, zei deze Charles Falconer dinsdag over het vooruitzicht dat mensen als Bakri wegens hoogverraad zouden worden aangeklaagd.

Maar op dat moment was er via lekken naar de pers allang weer een nieuw idee gelanceerd: geheime rechtbanken met zorgvuldig gescreende rechters en advocaten die net als in Frankrijk na de arrestatie van een terreurverdachte toegang krijgen tot al het vergaarde bewijsmateriaal. Zodat objectief kan worden vastgesteld of er een gegronde verdenking is. En de verdachten in kwestie aanzienlijk langer kunnen worden vastgehouden zonder tenlastelegging dan de veertien dagen die nu gebruikelijk zijn. Inmiddels had staatssecretaris Hazel Blears van binnenlandse zaken eveneens iets nieuws geopperd: zou het niet een idee zijn om net als in de VS van bijvoorbeeld ' Britse Pakistani' en ' Britse moslims' te spreken in plaats van ' Aziaten', zoals nu meestal gebeurt? Wie weet heeft dat een integrerend effect, omdat het hun Britsheid onderstreept. En dan wil Blair ook nog een islamitische organisatie verbieden, Hizb-ut-Tharir, waarvan inmiddels bekend is dat die volgens een regeringsrapport geen terrorisme propagandeert.

Verwarrend, al die schijnbaar ongecoördineerde initiatieven? Is er hier sprake van paniekvoetbal door een regering die koste wat kost wil laten zien dat zij de zorgen van haar kiezers serieus neemt? De Liberaal-Democraten menen van wel. Partijvoorzitter Simon Hughes vatte de huidige anti-terrorismecampagne van Labour samen als ' regeren via persberichten.' Hughes: ” De minister-president lijkt een serie van die gele Post It-briefjes op zijn bureau te hebben achtergelaten waarin hij mensen opdraagt het ene halfbakken plan na het andere te laten drijven.” Maar ook binnen de eigen Labourfractie groeit de onvrede. ” De laatste paar dagen geven de indruk dat de regering behoorlijk nerveus is geworden”, klaagde voorzitter John Denham van de belangrijke Lagerhuiscommissie

voor binnenlandse zaken tegenover de BBC. ” Ik denk dat zij de zaak heel, heel snel weer in de hand moet krijgen en terug moet keren naar de consensus die er tussen de grotere partijen bestond over noodzakelijke serieuze maatregelen.” Centraal in die serieuze discussie zal staan de uitzetting van radicale islamitische geestelijken naar landen die bekendstaan om hun martelpraktijken. Londen staat momenteel nog bekend als de ' belangrijkste propagandabasis van Islamist International in de wereld', zoals de Algerijnse krant El Watan het afgelopen weekeinde uitdrukte. Maar de pogingen van de regering-Blair om de buitenlandse oproerkraaiers terug naar hun eigen landen te sturen, liep herhaaldelijk stuk op de ' politiek correcte rechters' waar de tabloids zo graag op afgeven.

De regering hoopt de oplossing te hebben gevonden in het sluiten van verdragen met landen als Egypte en Algerije. Die moeten net als Jordanië recentelijk gaan beloven dat zij gedetineerden niet zullen martelen. Mensenrechtenadvocaten zijn daar echter absoluut niet van onder de indruk. Zij wijzen erop dat folteringen vrijwel per definitie in het geheim worden uitgevoerd en dan ook nog eens vaak door mensen die op eigen houtje handelen. Dat maakt controle van dergelijke afspraken met buitenlandse regeringen moeilijk.

Blair wordt ondertussen steeds ongeduldiger. Herhaaldelijk heeft hij zich in het openbaar afgevraagd waarom andere Europese landen als Frankrijk en Spanje wel in staat zouden zijn ' haatzaaiers' zonder pardon buiten de deur te zetten en zijn regering niet. Desnoods, zo dreigde hij vrijdag indirect, schuift hij artikel 3 van het Europese Verdrag tot bescherming van de Rechten van de Mens opzij, dat een absoluut verbod op foltering inhoudt.

De grote vraag is echter, menen Blairs critici, of het land daarmee niet tevens zulke essentiële waarden opzij zou zetten dat Al-Kaida indirect zijn zin zou krijgen. ” Onze democratie zou worden ondermijnd vanbinnenuit op een manier waar de bommenleggers alleen maar van hadden kunnen dromen”, schreef directeur Shami Chakrabarti van mensenrechtenorganisatie Liberty maandag in The Guardian. ” Een democratie kan zich nooit verdedigen door zijn tegenstanders na te apen.” Ergens het komende jaar moet blijken of de Britse rechters dat met haar eens zijn of dat zij uiteindelijk toch buigen onder ' de wil van het parlement '.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden