Blair ligt wakker van Londense Rode Ken

AMSTERDAM - Als het aan de Londenaren ligt gaat hun burgemeester Richard Branson heten. De baas van het Virgin-imperium - in platen, luchtvaart en spoorwegen - heeft volgens een opiniepeiling in de Londense Evening Standard de voorkeur van 66 procent van de kiezers.

Maar eerst moeten de 5,5 miljoen kiesgerechtigde inwoners van de metropool Groot-Londen zich vandaag per referendum uitspreken over de wenselijkheid van een Greater London Authority, zoals de nieuw te vormen burgemeesterspost annex gemeenteraad heet. Niet dat er iemand twijfelt aan de uitslag. Volgens de peilingen zal driekwart van de kiezers 'ja' zeggen tegen de voorstellen van premier Tony Blair om Londen na 12 jaar weer een eigen burgemeester te geven, één met echte macht. Er is dan ook geen echte oppositie tegen het referendum. Alle grote partijen - Labour, de Conservatieven en de Liberaal-Democraten - staan achter de nieuwe GLA. Enige smet zal zijn dat volgens de peilingen slechts een derde van die kiezers trek heeft om daarvoor de gang naar naar het stemhokje te maken.

Het duurt overigens nog wel even voordat de Greater London Authority aantreedt. Pas in de loop van 1999 kunnen de Londenaren hun burgemeester en de 25 leden van de raad voor een termijn van vier jaar kiezen, maar nu al is de verkiezingsslag om de met veel prestige omhangen machtspositie losgebarsten.

Het klinkt aardig, 'burgemeester Branson', maar dan moet de wonderboy van het Britse zakenleven en luchtballonavonturier wel eerst zijn kandidatuur stellen. En voorlopig ziet het daar niet naar uit. “Ik heb mijn handen tamelijk vol aan zakelijke beslommeringen”, reageerde Engelands jongste miljardair op de uitslag van de enquête. Dus zullen de Londenaren het moeten doen met meer politieke en iets minder kleurrijke figuren.

Hoewel, de nummer twee uit de poll, Ken Livingstone, kan moeilijk als grijze muis omschreven worden. Al was het alleen maar om zijn bijnaam 'Rode Ken'. Vrucht van zijn onvermoeibare pogingen om vanuit de klassiek-socialistische linkervleugel van de Labour-partij de onder Tony Blair flink naar het midden opgeschoven en inmiddels regerende New Labour-garde te bestoken met zijn politiek correcte gedachtengoed over kapitalisme, seksisme, racisme en aanverwante 'ismen'.

De kandidatuur van de inmiddels al warmdraaiende Livingstone moet een nachtmerrie zijn voor Blair en zijn bijna onbelemmerd van het ene succes naar het andere voortschrijdende regeerploeg. Met 'Rode Ken' heeft New Labour binnen en buiten de partij al heel wat te stellen gehad. En ook nu, vanuit de banken van het Lagerhuis.

En niet alleen New Labour. Livingstone's voorzitterschap van de Groot-Londense Raad, voorganger van de komende GLA, was voor de toenmalige Conservatieve premier Margaret Thatcher de reden om de Raad in 1986 op te heffen en dit bolwerk van in haar ogen 'Looney Left' - Lijp Links - op te splitsen in legio machteloze wijkraden en niet gekozen bestuursorganen. Burgemeester Ken kon naar huis, Londen viel vanaf dat moment weer onder centraal gezag.

De klok wordt nu weer teruggedraaid, of eigenlijk vooruitgezet. De voorstellen van Blair voor de GLA gaan ver, ook constitutioneel gezien. Voor het eerst zal er sprake zijn van verkiezingen volgens het vrijwel overal elders in Europa geldende evenredige systeem. De burgemeester heeft aanzienlijke macht, wordt een soort super-manager, en kan daarbij beschikken over een budget van zo'n 10 miljard gulden.

Dat dient in de eerste plaats besteed te worden aan politie, openbaar vervoer en brandweer. Wat het vervoer betreft, zal het Londens eerste burger straks niet slecht uitkomen dat John Prescott, Blairs vice-premier en superminister van onder meer de Britse infrastructuur, de in belabberde staat verkerende Londense Underground half gaat privatiseren via een ingenieuze lease-constructie. Een hele financiële zorg minder voor de nieuwe 'burrie'.

Bij welslagen zullen ook andere grote steden in Groot-Brittannië worden uitgerust met een gekozen raad en burgemeester. 's Lands burgemeesterszetels zijn nu vooral bezet door statuszoekende 'vrijwilligers'. En daarmee is Blairs electorale belofte van decentralisatie van de macht weer een stuk verder ingelost. Aleen stelt de voorgestelde gemeenteraad, het stadsparlement, weinig voor. Hij heeft vooral een adviserende en 'waarschuwende' functie. Wil hij de tanden laten zien door bijvoorbeeld de door de burgemeester ingediende begroting af te stemmen, dan moet dat gebeuren bij tweederde meerderheid. En ook nog alleen bij een alternatief dat eveneens door tweederde van de raadsleden wordt gesteund.

Het gaat dus vandaag meer om de 'leeuw' burgemeester dan om het 'lam' parlement. En op Downing Street 10 liggen de scenario's vast al klaar om straks 'Rode Ken' een halt toe te roepen. Want het komt in binnen- en buitenland natuurlijk wat genant over wanneer Blairs 'droomteam' vanuit de hoofdstad van de natie voor de voeten wordt gelopen door een politiek zwaargewicht, die op de premier na het sterkst geprofileerd is. En nog wel uit eigen gelederen ook.

Al te rigoreus echter kunnen Blair en zijn partijstrateeg c.q. minister zonder portefeuille Peter Mandelson bij de actie 'Stop Ken' niet opereren. Het zonder pardon schrappen van Livingstone van de Labour-kandidatenlijst zal een revolte teweeg brengen bij de volkse achterban. Tenslotte is 'Rode Ken' in Londen en bij Old Labour nog behoorlijk populair. Zoals hij zelf zegt: “Ik ben een echte Londense ouwe schurk, en de mensen hier voelen aan dat ik hun problemen begrijp.”

Blair zal dus behoedzaam moeten opereren en het vooral moeten zoeken in geschikte tegenkandidaten. En die circuleren er volop, althans in het geruchtencircuit. Oud-actrice en tweevoudige Oscar-winnares Glenda Jackson bijvoorbeeld, minister van transport in de regering-Blair. Of andere kabinetsleden als Frank Dobson, minister van gezondheid, dan wel de populaire minister van sport en Chelsea-fan Tony Banks. Of misschien Peter Mandelson zelf wel. Daarmee zou Blairs politieke goeroe eindelijk de roem krijgen die hij al lang zoekt.

En mocht dat allemaal niet lukken dan kan Blair desnoods nog gokken op Chis Patten. Tory-kandidaat weliswaar, maar voor Blair uit het goede hout gesneden. En met ervaring in het besturen van een grote stad. Tenslotte was hij de laatste Britse gouverneur van Hongkong. En, liever een bevriende vijand dan een vijandige vriend.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden