bladen Peter Henk Steenhuis / Opnieuw beginnen binnen het reeds bestaande

In het tweemaandelijks tijdschrift Filosofie filosofeert Norma Montulet uitvoerig met kinderen. Ze doet dit naar aanleiding van de serie ‘FiloSofie voor kids’ die bij uitgeverij ‘Biblion’ verschijnt. De antwoorden, gegeven door leerlingen van de bovenbouw, zijn even logisch als eenvoudig. Zo weet Nanda heel zeker dat haar ouders van haar houden: ‘Als je het voelt, dan weet je het toch ook zeker. Ik voel heel vaak dingen en dan weet ik het zeker.’ Hierop antwoordt Bas gevat: ‘Je kunt het wel voelen, maar je kunt het niet weten.’ Hij gelooft alleen maar iets zeker als hij het ziet. Ook dat blijkt geen afdoende antwoord. Rick probeert het op een andere manier. Zijn ouders houden van hem omdat ze hem gekregen hebben: ,,Ze hadden je niet hoeven krijgen. Dat ze je hebben gekregen en voor je zijn blijven zorgen, dat zegt volgens mij wel dat ze van je houden. Waarom zouden ze anders voor je zorgen?’ Ook op die gedachte weet een van de leerlingen wel een weerwoord te formuleren, want dat ze voor je zorgen zegt niets. Laura: ‘Als ze niet voor je zorgen, krijgen ze de politie of de kinderbescherming op hun dak.’’

Hoe onschuldig en lieflijk deze filosofieles met kinderen is, besef je als je in het culturele tijdschrift Eutopia brieven van kinderen aan hun ouders leest. Het gaat niet om de vraag hoe je weet dat je ouders van je houden, maar om de vraag óf je ouders van je houden. Meest ontroerende brief is van Fadua El Akchaoui, die haar lieve vader vraagt terug te komen. Hoe haar vader vertrokken is, schrijft ze niet: ‘U moest waarschijnlijk gaan, maar dat neemt niet weg dat ik boos ben dat u bent gegaan.’ Fadua’s vader ging geen pakje sigaretten kopen om vervolgens niet meer terug te komen. Hij heeft nog wel afscheid van haar genomen, waarbij hij haar de onmenselijke opdracht gaf voor haar moeder te zorgen. ‘Maar het grootste probleem is dat ik niet weet hoe ik u moet vervangen. Hoe vervang ik iemand met wie zij de afgelopen 46 jaar heeft geleefd. Vanaf haar zestiende is ze u trouw geweest en heeft ze u gesteund. Zesenveertig jaar deelde ze al haar meest intieme momenten met u. En nu niets dan leegte.’’ Het opmerkelijke van deze brief is dat Fadua haar vader niet oproept terug te komen omdat ze hem zo mist, maar omdat ze hem nodig heeft: ,,Ik heb nooit gedacht dat ik dit ooit nog zou zeggen, maar ik heb u nodig, vader, voor het welzijn en de gezondheid van moeder. Ik heb u nodig vader, voor moeder. Ik heb u nodig.’’

Waarom deze vader is weggegaan, blijft in het ongewisse. Zeker is dat hij iets nieuws is gaan doen. Iets nieuws, dat klinkt in onze tijd aanlokkelijk. De Franse filosoof Alain Badiou zegt daarover: ‘Opnieuw beginnen is het enige dat telt.’ Misschien is het een idee deze Franse filosoof de brief van Fadua te sturen. Of zou het mogelijk zijn het bestaande zelf nieuw te maken? Daarvoor pleit Mari Huijer in het juninummer van Filosofie Magazine. Zij erkent dat het verlangen om opnieuw te beginnen zo oud is als de mensheid. ,,Zodra een mens te maken krijgt met onomkeerbare onvolmaaktheden van zichzelf en het bestaan, borrelt het verlangen op om opnieuw te mogen beginnen.’’ Maar echt opnieuw beginnen is bijna altijd een illusie. Zelfs de man die een pakje sigaretten ging kopen en nooit meer terugkeert naar huis, sticht later een leven dat veel lijkt op zijn eerdere bestaan. Volgens Huijer is echt opnieuw beginnen ,,alleen mogelijk binnen het reeds bestaande.’’ Huijer zoekt de voorwaarden voor dit nieuwe begin niet in het achterlaten maar in het opnieuw geboren worden. Hier doet zij een beroep op de Duits-Amerikaanse filosofe Hannah Arendt. Iedere geboorte is iets nieuws in een wereld die al langer bestaat. ,,Op dezelfde manier kan elk mens, omdat hij uniek is, iets nieuws of onverwachts in gang zetten binnen de bestaande verhoudingen. Zo zal iemand die zich uitspreekt over haar werksituatie, relatie of samenleving en het initiatief neemt om dingen anders aan te pakken, meer verandering teweeg brengen dan iemand die plompverloren vertrekt om elders opnieuw te beginnen.’’

Had de vader van Fadua dit maar geweten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden