BKR-kunst bij grof vuil van Zuidhorn (1)

Zestig schilderijen, hoe kunnen die spoorloos verdwijnen? Daar zijn grote doeken onder, die jarenlang ergens aan de muur gehangen hebben, en toch weet niemand waar ze gebleven zijn.

Het gaat om kunst die honderden gemeenten via de BKR - de Beeldende-kunstenaarsregeling - hebben aangekocht en in gebouwen van gemeente en openbare instellingen hebben ondergebracht. Bibliotheken, ziekenhuizen, bejaardenhuizen, scholen en maatschappelijke organisaties kregen een of meer werken in bruikleen. Zo ging het sinds januari 1972, toen de BKR in werking trad, totoktober 1992, toen de regeling werd opgeheven.

In de loop van twintig jaar moeten er heel wat verdwenen zijn. Na de opheffing zijn de meeste gemeenten druk aan het inventariseren geslagen. Dat blijkt niet overal even makkelijk, niet altijd is alles te achterhalen, en hier en daar zijn ze er achter dat er inderdaad een aantal objecten en schilderijen zoek zijn.

De zestig vermiste schilderijen hebben ooit ergens in de Groningse gemeente Zuidhorn gehangen en vormen 15 procent van het totale bezit, zo'n vierhonderd kunstwerken. Waar die zijn? Een wethouder van Zuidhorn moet pas nog op een commissievergadering gezegd hebben bij geruchte vernomen te hebben, dat ze bij het grof vuil gezet zijn. Woordvoerder Aukema van de gemeente vindt dat wel wat erg ongenuanceerd uitgedrukt. Hoewel: “Zuidhorn is door herindeling ontstaan uit Oldenhove, Grijpskerk, Aduard en Zuidhorn. De kunst is over diverse locaties verspreid. Het zou best kunnen dat in een bejaardenhuis de muren bijvoorbeeld een nieuw verfje hebben gekregen, en dat men later van sommige schilderijen heeft gezegd: dat is niet veel soeps meer, dat hangen we niet meer op - en ze inderdaad heeft weggedaan.”

Anderhalve ton heeft Zuidhorn voor die zestig kunstwerken samen neergeteld, maar of ze dat nu ook waard zijn, betwijfelt Aukema: “Destijds ging je met een bepaald budget op zak naar het centrale punt in Groningen en dan kon je daarvoor een aantal schilderijen, plastieken en objecten uitzoeken. Wie het laatst kwam, had de minste keus. Een werk dat toen voor, ik noem maar wat, tweeduizend gulden is aangekocht, zal dat waarschijnlijk nu bij lange na niet meer opbrengen.”

BKR-kunst (2)

Ongeveer honderd stukken wil Zuidhorn houden, de rest moet worden afgestoten volgens de richtlijnen van de Vereniging van Nederlandse gemeenten. Eerst proberen de maker te achterhalen (“maar die kan verhuisd zijn of al overleden”) of het werk aan zijn nabestaanden teruggeven, opnieuw op een publieke plaats onderbrengen, aan de kunstuitleen cadeau doen, en wat er dan nog overblijft naar de veiling brengen. Vernietigen mag alleen als een werk in een dusdanige staat is dat het niet meer te repareren valt.

Een heel werk, dat inventariseren, kiezen en afstoten, waarmee sommige gemeenten echt in hun maag zitten. Andere zijn er uiterst optimistisch over. In Amsterdam verloopt de sanering voorspoedig, zegt woordvoerder De Gans. Daar gaat het om een kleine 50 000 kunstwerken, waarvan 18 000 in het bezit van artotheken en 30 000 ondergebracht bij non-profitinstellingen. “Een deel is opgeslagen in een loods en die gaan zoveel mogelijk terug naar de makers. Ik verwacht dat er maar heel weinig overblijft.”

De woordvoerder van Amersfoort noemt het uitgesloten dat er veel kunst weggeraakt zou zijn. Helemaal onmogelijk is het niet, want de stad is nog bezig met een 'opschoning', “omdat we een beetje het zicht kwijt waren op wat er hangt of staat in gemeentegebouwen en instellingen.” De helft van de 2 000 kunstwerken wil de gemeente zelf houden, de overige duizend gaan naar artotheek, het museum Flehite, terug naar de makers en een rest wellicht naar de veiling, hoewel de woordvoerder dat “heel onelegant” vindt.

Loodsen met restanten kennen ze in Maastricht niet. “Alles staat of hangt wel ergens”, zegt de woordvoerder. Hoeveel? “Alleen al in een van onze twee stadskantoren een paar honderd, en we hebben wel een stuk of twintig grote gebouwen. Maastricht heeft een goed aankoopbeleid en een prima rouleringssysteem gehad. Om de zoveel tijd kon je een ander kunstwerk op je kamer krijgen, maar sinds de BKR is opgeheven, kan dat niet meer.” Sommigen spijt dat, maar hem niet: “Ik heb hier een paar mooie tekeningen van Guus van Eck hangen, die gaan de kamer niet af.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden