Bizar bewegende stripfiguren op zoek naar perspectief

'De bezetenen'
Van Albert Camus. Toneelgroep Maastricht Regie: Arie de Mol. T/m 19-5. Info: www.toneelgroepmaastricht.nl

Een hagelwit decor heeft Theo van Tienhoven ontworpen voor 'De bezetenen' ('Les Possédés', 1959) van de Frans-Algerijnse schrijver Albert Camus. Het vormt een intrigerend contrast met de handeling op de vloer. Lijkt de kalme zakelijkheid ervan aanvankelijk nog min of meer te passen bij een laptopcultuur waar beeldschermen communicatie vervangen, al gauw begint het wit zijn eerste puurheid te verliezen.

Het wordt kleurloos, eentonig. Leegte als broeinest voor onbehagen en wrevel, voor onverschilligheid dan wel rebellie. Wat het destructieve nihilisme van de personages in het stuk des te scherper markeert. Je kunt je de passiviteit van de een voorstellen, maar ook de razernij van een ander die uiteindelijk zelfs de schaarse voorwerpen op een lange eettafel woedend wegschopt.

Camus baseerde zijn stuk op 'De demonen' van Dostojevski, diens in 1871 aanvankelijk als feuilleton verschenen roman. Twee jaar geleden bracht Peter Stein daar een elf uur durende toneelversie van op het Holland Festival. Camus' bewerking is geen veelgespeeld stuk. Zo dicht als het bij het origineel blijft, zo gecompliceerd zijn ook de getekende verhoudingen.

Regisseur Arie de Mol weet daar wel raad mee. Op de hem eigen cartooneske manier heeft hij alle psychologie eruit gebonjourd en de karakters tot bizar hoekig bewegende stripfiguren vertekend. Dat is verre van negatief bedoeld. De onrustige speelstijl past niet alleen fraai bij het ongedurig zoeken van de personages naar enig perspectief in het leven, maar is ook een expressieve variant op het nerveuze proza van Dostojevski. In deze voorstelling komen vroeger en nu elkaar tegen in een portret van roerige tijden met botsende generaties en leeftijdgenoten, waarin welstand geen bevrediging meer geeft en niemand meer vat heeft op de eigen gevoelens. Emoties worden overdreven uitgedrukt in grimassen en een pathetische motoriek, en moorden worden nog wel met het pistool begaan, maar (terroristische) acties via de laptop georganiseerd.

Jammer wel dat de centrale figuur, Nikolaj, met zijn morbide aantrekkingskracht op zowel mannen als vrouwen, hier wat erg bleekjes blijft. Veelzeggender zijn mooi geënsceneerde dubbelbeelden zoals die van het cynische afscheid tussen twee levenslange vrienden met vlak daarachter een treurig liefdeloze vrijpartij van twee jongeren.

Met brutale flair sleept 'De bezetenen' je mee in de decadente sfeer van een soap, die als een naargeestig melodrama eindigt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden