Bitches

Waarom zijn zoveel vrouwen die zich ophouden in de bovenste sectoren van het amusementsgebeuren wezens die je alleen maar kunt aanduiden met de Amerikaanse term 'bitches'? De Nederlandse vertaling 'kreng' of 'loeder' voldoet niet, wat ontbreekt is het kefferige en het krolse. En 'teef' is een woord dat in die context in het Nederlands niet wordt gebruikt. Waarschijnlijk moeten de dames tot op zekere hoogte wel agressieve intrigantes zijn met harde, scherpe ellebogen om zich in dat wereldje naar boven te wringen, een troon te veroveren en daarop te blijven zitten, wat er om hen heen ook in scherven valt. Je kunt er van op aan, dat de diggelen niet alleen en zelfs niet in de eerste plaats op het toneel en in de studio vallen, maar in de huiselijke keuken, als ze zo'n ding tenminste bezitten. De veranda is ook goed, dan zijn ze verzekerd van een publiek.

Het gebroken hart lijkt snel gelijmd, mits voldoende fans liefde en warmte weten te suggereren. Ik zou willen zeggen: laat ze trouwen en scheiden of het geen geld kost, maar laat ze geen kinderen krijgen. Want adders brengen adders voort en het gebroed rust niet voor het wel een pint bloed heeft gezogen uit de moederborst. Adopteren brengt geen soelaas, op dit gebied is onecht niet van echt te onderscheiden.

Ze hebben het geweten, de bitches. Joan Crawford, Marlene Dietrich en Bette Davis werden door hun 'nearest and dearest' door de stront gesleurd, om het maar eens duidelijk te zeggen. Voor het gewin maar ook, omdat de dochters nog vele appelen met de moeders te schillen hadden. Pas op, Mia Farrow en Diane Ross. De gifbeker is jullie tot dusver voorbij gegaan, maar die komt, daar durf ik vergif op in te nemen. Mia heeft er een hele zwerm, o wat gevaarlijk toch. Dat er een haar gram gaat halen staat vast, de aangenomen dochter die met Woody Allen vrijt heeft al eens voorzichtig een mondje open gedaan, maar wordt volgens mij door Woody in toom gehouden. Die heeft aan zulk soort ophef een broertje dood, maar de man leeft ook niet eeuwig en dan gaan de poppen aan het dansen, let op mijn woorden.

Van de beruchte dochter-boeken heeft dat over Marlene Dietrich mij het meest geërgerd. In de eerste plaats omdat daarin met een zeker genot geheimen van de ouderdom en de aftakeling worden onthuld, die Marlene nu juist moeizaam volhardend en trots tot de dood voor de buitenwereld verborgen wilde houden. En in de tweede plaats omdat ik haar toch wel een toffe meid vind, de minst teverige van de teven. Van Joan Crawford ben ik geneigd alle kwaads te geloven: voor mij is zij de boze stiefmoeder van Sneeuwwitje in plastic uitvoering. En Bette Davis, wier biografie van James Spada ik zoëven heb gelezen? Tja. Ik heb haar altijd meer een griezelige dan een intrigerende actrice gevonden met haar uitpuilende ogen, haar rare spraak, haar uitschietende bewegingen en haar hysterische lach. Maar het moet gezegd: kreeg ze háár soort rollen, dan kon ze er wat van. Getuige 'Of Human Bondage', 'Jezebel' en, natuurlijk eerst en laatst 'All about Eve'. Dat mag dan voor een groot deel te danken zijn aan het script en de regie van Joseph Mankiewicz, maar zonder Bette zou er veel vuur verloren zijn gegaan: de rol was haar op het lijf geschreven.

Ik heb de film kortgeleden nog eens teruggezien en hij is in het geheel niet gedateerd. Het is ook waar, dat Bette aasde op de rollen waarvan andere actrices griezelden omdat die hun image van mooie, lieve vrouw dreigden te vernietigen. Bette wilde een karakterspeelster zijn. Niet dat ze de sterstatus verwierp, ze wilde schitteren als duizend diamanten, ze genoot van de roem als een vette kater van de room, maar ze wilde op het filmdoek niet alleen zíín, ze wilde ook spelen. Dat ging helaas nog al eens mis, al te vaak acteerde ze zo intens dat ze een karikatuur werd van zichzelf, maar wist ze zich in te houden dan was ze tot goede dingen in staat. Evenwel... wat een verschrikkelijk mens! Ik heb het vernietigende boek 'My Mother's Keeper' van haar dochter Barbara alias B. D. (zelf ook een bitch van het zuiverste water al waande ze zich heilig na haar bekering tot een chistelijke sekte) niet gelezen, maar Spada citeert er in zijn Bette-biografie veel uit. Hij doet dat gulzig en hypocriet tegelijk, met veel 'tut, tut' en 'moet dat nou!' maar ondertussen! Bovendien kan het moeilijk onflatteuzer zijn dan het beeld dat Spada van haar schetst. Het feit dat ze vele repetities zowel op het toneel als in de studio zozeer wist te verzieken met haar geïntrigeer, getreiter en geschreeuw dat menig acteur gillend wegliep en regisseurs er vaak een psychisch trauma en soms zelfs een hartaanval aan overhielden, is genoegzaam bekend. Dat ze in haar vier huwelijken zich niet bescheiden placht op te stellen spreekt welhaast vanzelf. Maar het is nog veel erger dan ik dacht. Haar mannen konden nooit en te nimmer iets goed doen: werkten ze dan was ze kwaad omdat ze haar niet konden opvangen, werkten ze niet dan schold zij ze uit voor uitzuigers, luiaards en profiteurs. Ze gingen allemaal aan de fles en hoewel zij ze, het liefst en plein publique, uitschold voor smerige dronkaards, zorgde ze altijd dat er veel drank voor hun neus stond. Buitengewoon walgelijk is het feit, dat zij, ook al werd ze op het toppunt van haar roem wegens wangedrag uit een deftig Engels hotel gesmeten, altijd jammerde en snotterde dat ze alleen maar een klein vrouwtje was dat haar man wilde behagen, een klein meisje dat snakte naar liefde.

Waar ik werkelijk van schrok is haar gewelddadigheid: Spada insinueert dat zij schuldig is aan zware mishandeling. Een van haar mannen, door haar van de trap gesmeten, viel op een gegeven ogenblik zo maar dood neer op straat. Bij de lijkschouwing bleek dat niet die laatste val voor zijn dood verantwoordelijk was, maar een vroegere. De smak van de trap? Of de slag met een revolver, die een jaloerse echtgenoot hem had verkocht toen hij met diens vrouw in bed werd gevonden? De machtige filmmaatschappij stak zijn beschermende klauw over haar uit en wist een gedegen onderzoek te voorkomen. Nog erger is, dat een van haar geadopteerde kinderen waarschijnlijk niet aan hersenletsel leed toen ze bij Bette in huis kwam, maar dat opliep toen haar lieve pleegmoeder haar opzettelijk tegen de grond kwakte. Bettes zuster, die door haar als voetveeg werd gebruikt, moest soms lange tijd haar heil zoeken in een psychiatrische inrichting.

Na lezing van deze biografie kon ik me niet aan de indruk onttrekken, dat ook Bette geestelijk gestoord moet zijn geweest. En als je dat in je achterhoofd hebt kijk je wel wat anders tegen haar films aan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden