Bisschop wil hulpgeld vrij kunnen besteden

Westerse organisaties beloven zuidelijke partners meer zeggenschap

Bisschop Masimango Katanda verloor zijn beste medewerker aan de Verenigde Naties. Katanda's hulporganisatie in het chronisch onrustige Goma, Oost-Congo, zag het talent van de jonge accountant en kweekte het op. "Wij trainden deze man, we kochten een ICT-systeem voor hem: heel bijzonder in onze regio." Eenmaal op de toppen van zijn kunnen, solliciteerde de man bij de VN, die er troepen hebben om het gebied te stabiliseren. De VN boden tien keer zoveel salaris en wilden de Congolese uitblinker graag hebben. Weg was hij.

Hij zei wel sorry, vertelt Katanda. Deze baan verloste hem van geldzorgen, van problemen met zijn familie, zei hij aan de bisschop toen hij zijn ontslag indiende. "Maar de VN kon het niets schelen. Of eigenlijk, die denken er niet eens bij na. Hoe kunnen lokale organisaties nou functioneren als hun personeel zomaar wordt weggekocht? Die accountant was echt heel goed! Laat ze ons tenminste het geld teruggeven dat wij in hem hebben geïnvesteerd."

Want geld, dat groeit het Bureau Oecuménique d'Appui au Développement (Boad), waarvan Katanda voorzitter is, niet op de rug. Twaalf geldschieters heeft Boad: westerse hulporganisaties die hem louter geoormerkt geld overmaken. "Krijgen we geld voor bonen, dan moeten we dat besteden aan bonen. Krijgen we geld voor koeien, dan gaat het op aan koeien."

Flexibiliteit zit daar niet in. Elke uitgave dient Boad te verantwoorden. En steeds op andere wijze, want ieder van de twaalf donoren heeft zo zijn eigen boekhoudregels. Vandaar die accountant.

Het voorval laat zien dat het hoog tijd is voor emancipatie van de zuidelijke hulporganisaties, vindt niet alleen de anglicaanse bisschop.

Achttien westerse clubs zetten het afgelopen halfjaar hun handtekening onder het 'Charter for Change', waarvan Katanda warm pleitbezorger is. De achttien - waaronder het Nederlandse Icco, Kerk in Actie en Cordaid - beloven in mei 2018 minstens 20 procent van hun budget voor humanitaire hulp rechtstreeks door te sluizen naar lokale organsaties in Afrika, Zuid-Amerika en Azië, zodat die het naar eigen inzicht kunnen uitgeven.

Van de 24,5 miljard dollar die in 2014 wereldwijd aan noodhulp werd uitgegeven, kregen zuidelijke hulporganisaties slechts 0,2 procent rechtstreeks op hun rekening gestort. Dat is zo'n 46,6 miljoen.

Ondertekenaars van het charter beloven ook geld uit te trekken voor 'passende administratieve ondersteuning' van lokale organisaties. Want of het geld nu geoormerkt is of vrij te besteden, de veel geuite vrees dat het verdwijnt in diepe zakken van corrupte types is alleen te bestrijden met wat het handvest 'transparantie' noemt. En op dat gebied, staat erin, is een 'aanzienlijke verandering' noodzakelijk.

Vertrouwen, of het gebrek eraan, is het hete hangijzer zodra het over geld gaat, zegt Katanda op bezoek in Nederland op uitnodiging van Kerk in Actie en Icco. "We moeten tijdig terugrapporteren, maar soms is er gewoon vertraging. Of hebben we de juiste papieren niet. Daarover moeten we in gesprek. In een crisissituatie kan in een dag tijd van alles gebeuren. Nu moet ik eerst bellen met de donor in Europa. 'Ik heb geen tien kilo bonen nodig, maar 200 kilo. Mag ik die alsjeblieft kopen? Of: de crisissituatie heeft zich vijftig kilometer verplaatst. Ik heb meer transportkosten. Mag ik die maken?'"

Zijn organisatie ontstond toen in 1994 de Rwandese vluchtelingen Goma binnenstroomden op de vlucht voor de slachtpartijen in hun land. Internationale hulporganisaties waren er niet, de kerken zetten hun deuren op en vingen de mensen op. Boad ontstond uit het verlangen verder te gaan dan het uitdelen van voedsel en tenten.

De vier medewerkers zorgen dat vluchtelingen leren om casave te telen uit de zaden die de westerse organisaties leveren. "Onze rol wordt zeer op prijs gesteld." Waar het Charter for Change overigens ook in voorziet: een 'rechtvaardige compensatie' wanneer bekwaam personeel een lokale organisatie verruilt voor een internationale.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden