Bisschop Van Luyn vult voor Nijmegen de 'K' in

Van onze kerkredactie AMSTERDAM - De Katholieke Universiteit Nijmegen staat nu voor de taak bij te dragen aan de waardering van de eigen religieuze en culturele traditie, aan de groei en ontwikkeling van het katholiek erfgoed en aan de dialoog tussen de culturen en religies.

Het was een ferme, zelfbewuste boodschap die de Rotterdamse bisschop en Nijmeegse alumnus drs. Ad van Luyn gisteren zijn oude Alma Mater voorhield. De katholieke universiteit als 'werkplaats van wetenschap en haard van cultuur' was de titel van zijn feestelijke lezing op de dag dat de katholieke elite van het land toch eerder in zak en as kon zijn over verloren glorie en macht.

De KU, die nu 75 jaar bestaat, heeft een belangrijke rol gespeeld in de culturele emancipatie van de katholieken. Toen dat proces was voltooid en de zelfingenomenheid en afzondering die ermee gepaard gingen waren overwonnen kwam de grote assimilatie. Katholieken voelen zich nu hele gewone Nederlanders, zo vatte de bisschop de ontwikkeling van de laatste dertig jaar samen. Maar na het Nederlands-gemeenschappelijke zal de KU zichzelf opnieuw met haar K moeten profileren.

Van Luyn dacht met dankbaarheid terug aan de jaren dat hij bij Nijmeegse coryfeeën als Schillebeeckx en Schoonenberg studeerde. Zo heel anders dan op zijn seminarie in Turijn gebeurde, legden zij in hun theologie contact met andere disciplines en met de vragen van de moderne samenleving.

Van Luyn bepleitte de dialoog voor en na, tussen de wetenschappen, tussen de culturen. Hij beleed dat zijn kerk er in de loop van de geschiedenis met die dialoog nogal eens behoorlijk naast heeft gezeten: Galilei, Darwin, Freud. De kerk was “op meerdere momenten niet meer de open en meedenkende partner in de dialoog.” Maar volgens de bisschop moet ook de wetenschap steeds onderzoeken waar on-waarden haar dwarszitten. “Freud heeft echt dingen goed gezien, maar zijn mensbeeld was wel erg mechanisch.”

In de snelle toename van de kennis en de fragmentarisering en specialisatie in de wetenschap blijft er van de universiteit als eenheid, als gemeenschap niet veel over. Toch moet volgens de bisschop de universiteit ijveren voor corporate identity, voor gemeenschapsvorming en kennisintegratie. Ooit verschafte van calvinistische zijde de wijsbegeerte der wetsidee van Dooyeweerd en de zijnen die integratie en van katholieke kant het neothomisme. Dat lijkt Van Luyn voorbij en ook niet meer wenselijk. Maar dat wil niet zeggen “dat men met niets tevreden moet zijn”.

De bisschop keerde zich tegen degenen die de theologie willen weren van de universiteit, omdat het geen wetenschap zou zijn. Weliswaar is het bestaan van Onze Lieve Heer niet op dezelfde manier verifieerbaar zoals het bestaan van onzelieveheersbeestjes. Theologie puur als intuïtie, emotie, ventilering van meningen is inderdaad aan een universiteit overbodig, zegt Van Luyn. Zij moet zich verstaan als wetenschap: systematisch, methodisch, met argumenten. Wat de vrijheid van de theologie betreft merkte hij slechts op dat ook andere wetenschapsbeoefening niet waardevrij is.

De kerken hebben de universitaire theologie nodig voor kaderopleiding en voor de ontwikkeling van hun gedachtegoed, maar Van Luyn wees op een breder maatschappelijk profijt. Volgens hem moet de overheid “de verschillende religieuze en niet-religieuze levensbeschouwingen ertoe aanzetten hun reflecties wetenschappelijk te onderbouwen en te toetsen.” Dat zal ten goede komen aan de dialoog tussen de bevolkingsgroepen en aan het debat over maatschappij-visie, waarden en normen.

“Een maatschappij wint erbij als de wijsheden van de diverse stromingen positief in dat debat worden ingebracht. Anders komen we altijd weer uit bij de grootste gemene deler van de pluriformiteit, bij een lege algemeenheid, bij niet meer dan een bleke tolerantie, die vaak gepaard gaat met een ongeremd individualisme.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden