'Bisschop gaf toch geen opdracht tot castratie'

De commissie onder leiding van Wim Deetman, die onderzoek deed naar misbruik in de kerk, adviseerde de Tweede Kamer een wetenschappelijk vervolgonderzoek in te stellen naar castratiepraktijken. Beeld anp

Medisch historicus Mart van Lieburg is teruggekomen van zijn alarmerende opmerking over castraties van minderjarigen in katholieke internaten. Tijdens de hoorzitting van de Tweede Kamer verklaarde hij dat een bisschop - een bisschop die nog leeft - in de jaren vijftig of zestig opdracht zou hebben gegeven tot castratie.

Vlak na de hoorzitting kwam Van Lieburg echter terug van deze opmerking. Van een opdracht zou geen sprake zijn geweest. Een van de chirurgen die hij had gesproken had contact gehad met de bewuste bisschop. Niets meer dan dat.

Niet helder uitgedrukt
Van Lieburg, als hoogleraar medische geschiedenis verbonden aan het Erasmus Universitair Medisch Centrum, wil niet zeggen over welke bisschop dit gaat, of met welke chirurg hij gesproken heeft.

"Het gesprek met die chirurg was telefonisch. Ik wil eerst op de band terugluisteren wat hij precies gezegd heeft. Maar de conclusie dat een bisschop opdracht heeft gegeven tot castratie, is wat mij betreft voorbarig. Misschien heb ik me onder tijdsdruk niet helemaal helder uitgedrukt."

Reacties
Van Lieburg is geschrokken van de reacties op het nieuws over de hoorzitting. De Tweede Kamer had die belegd om te weten of nader onderzoek nodig is naar eventuele gedwongen castraties van jongens die in katholieke internaten zaten.

Dat chirurgen contact hadden met een bisschop over zoiets als een castratie, is volgens Van Lieburg niet iets om verontrust over te zijn.

"Er waren medisch-ethische commissies die gevoelige behandelmethoden bespraken. In die commissies zaten predikanten en ook katholieke theologen. In het zuiden had een chirurg daarover allicht contact met iemand uit de katholieke kerk."

In de jaren dertig was castratie een onderwerp waar zowel katholieke als protestantse theologen zich over bogen. Historicus Theo van der Meer vertelde tijdens de hoorzitting over een congres uit 1936, dat hieraan gewijd was. Ook in protestantse instellingen werd die ingreep toegepast.

Voorwaarden castratie
Bisschoppen formuleerden in de jaren dertig voorwaarden waaronder castratie was toegestaan. Van der Meer noemt het voorbeeld van de Utrechtse kardinaal De Jong, die in 1940 een aalmoezenier overplaatste uit psychopateninstelling Veldzicht in Balkbrug, omdat die aalmoezenier tegen castraties was.

Na 1965 werden nauwelijks meer mannen gecastreerd. Van Lieburg: "Vanaf die tijd kunnen we de hormoonhuishouding beter sturen. De pil is er dan, en bij mannen zijn er andere manieren om het libido aan te pakken dan castratie." De enige bisschoppen uit de jaren zestig die nog in leven zijn, zijn Bluyssen (Den Bosch, 1966 tot 1983) en Ernst (Breda, 1967 tot 1992).

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden