Bisschop Eijk boetseert de kerk naar eigen beeld en gelijkenis

De selectiecriteria van bisschop Eijk voor de Katholieke Theologische Faculteit zijn zo streng, dat sommigen van zijn collega’s zouden zakken. Wat beoogt de Groningse bisschop met zijn schimmig beleid?

De nieuwe Katholieke Faculteit Theologie (KTF) in Utrecht heeft geen trek in vrouwenstudies en weert de gematigde moraaltheoloog Frans Vosman. Dat berichtte Trouw drie weken geleden. Het oecumenische opinieblad VolZin voegde daar dit weekeinde aan toe dat Peter Nissen, kerkhistoricus uit Nijmegen, geen voorzitter mag worden van de Katholieke Vereniging voor Oecumene.

Wat scheelt er aan Vosman en Nissen? Beiden hebben een uitstekende staat van dienst en staan bekend als loyale vertegenwoordigers van hun geloofsgemeenschap. Nissen opereert geregeld als commentator bij rooms-katholieke evenementen – zelfs in de zendtijd van de rk kerk. Die bewaakt het episcopaat als een tijger; afgelopen week nog mocht een discussieprogramma niet uitgezonden worden omdat de geïnterviewde rk pastor niet stevig genoeg tegen een liberale opvatting over levensbeëindiging tekeer ging.

Voor het krijgen van een aanstelling aan de KTF was een nihil obstat nodig, een ’verklaring van geen bezwaar’ en dus goedkeuring uit Rome. Dat enkele docenten zo’n verklaring aanvroegen, bewijst dat zij, toch gepokt en gemazeld in de rk kerk, een gerede kans meenden te maken op toekenning ervan. Zo had de Tilburgse liturgist Louis van Tongeren weinig te vrezen. Toch werd de specialist in middeleeuwse liturgie afgewezen. „Hij was stomverbaasd”, zegt VolZin-hoofdredacteur Jan van Hooydonk. Oorzaak? „Te weinig nadruk gelegd op Christus’ aanwezigheid in de eucharistie.”

Ook een Vlaamse moraaltheologe uit Tilburg sneuvelde: Veerle Draulans. Dat ze zich met genderstudies bezighoudt – onderzoek naar de verhouding man-vrouw – pleitte niet in haar voordeel. Volgens bisschop Wim Eijk, vice-grootkanselier van de KTF, wilde de faculteit wel iets aan vrouwenstudies doen, maar dan op andere leest geschoeid.

Kerkhistoricus Peter Nissen blijkt afgeserveerd te zijn als kandidaat-voorzitter voor de Katholieke Vereniging voor Oecumene St. Willibrord en St. Athanasius. De bisschoppenconferentie lustte hem niet. Te kritisch, naar verluidt.

„Ik verbaas me bijna nergens meer over, maar hierdoor ben ik wel even perplex”, zegt Ton van Schaik, kerkhistoricus en zelf na een akkefietje met Eijk in ongenade gevallen. Volgens Van Schaik is Nissen ’een door en door loyale katholiek’.

Dat beaamt Jan van Hooydonk. Maar hij denkt dat Nissens afwijzing door de bisschoppenconferentie niet zozeer aan de persoon, als wel aan diens functie ligt: Nissen is decaan van de Nijmeegse theologische faculteit.

Omdat die zich niet wenste te onderwerpen aan de bisschoppelijke tucht, is de faculteit geen ambtelijke opleiding meer, mag ze geen Vaticaanse graden meer verlenen, en is haar decaan nu publiekelijk afgewezen.

Het benoemingenbeleid van bisschop Eijk (van Groningen en Leeuwarden) is met geheimzinnigheid omgeven. Docenten zouden ’fundamenteel loyaal’ aan Rome moeten zijn, maar hoe dat precies getoetst wordt, is onbekend. Stel nu dat enkele collega-bisschoppen anoniem hadden gesolliciteerd. Dan was Eijk zeker gestruikeld over passages die condoomgebruik bespreekbaar maakten, of die rijpe, gehuwde mannen geschikt voor het priesterschap noemden. Oftewel: exit monseigneurs Bür, Van Luyn en Muskens. „Inderdaad”, lacht Van Hooydonk. „Die zouden geen schijn van kans maken.”

Dat betekent dat Eijk de Utrechtse KTF vormt naar eigen beeld en gelijkenis. Een nihil obstat voor personen van het type-Huub Oosterhuis, daar rekent niemand op; zulke nieuwlichters zijn bij verschillende bisschoppen persona non grata. Maar Eijk gaat verder. Hij biedt niet eens ruimte aan de variatie in denken die er binnen zijn eigen bisschoppenconferentie (waarvan Bür geen lid is, overigens) bestaat.

Van Hooydonk wijst op een opmerkelijk feit: de geweerde moraaltheoloog Vosman is enkele jaren geleden als hoogleraar benoemd aan de Katholieke Theologische Universiteit, met goedvinden van kardinaal Simonis. Dat Eijk Vosman nu niet recht in de leer vindt, betekent volgens Van Hooydonk dat de bisschop de kardinaal corrigeert. „En in feite al heeft opgevolgd.”

Dáár zijn Van Schaik en Van Hooydonk het over eens: Eijk plaveit voor zichzelf de weg naar de post van aartsbisschop van Utrecht, die vacant komt; Simonis heeft zijn ontslagbrief al geschreven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden