Bioscoop laat het licht aan

Dicht op elkaar gepakt, drukte, harde geluiden: redenen voor een autist om de bioscoop te mijden. Daarom komt filmtheater De Uitkijk met de eerste ’autismevriendelijke’ voorstelling.

Schuifelend komt de jongen achter zijn moeder aan. „Wat wil je drinken?” vraagt de moeder als ze bij de bar van het kleine filmtheater De Uitkijk staan. De jongen zwijgt, kijkt het meisje achter de bar niet aan en verschuilt zich achter zijn moeder. „Wil je soms even in de koelkast kijken wat we allemaal hebben?”, vraagt het barmeisje geduldig.

Ook al is hij geen klein kind meer – hij zal een jaar of tien zijn – het meisje weet dat dit moeilijk voor hem is. Zij en haar collega’s hebben een kleine training gehad over autisme, en hoe je ermee om kunt gaan. Daarom geeft het barmeisje de jongen alle tijd, en zoekt ze zelf toenadering.

Maandagmiddag hield bioscoop De Uitkijk in Amsterdam de eerste ’autismevriendelijke filmvoorstelling’ van Nederland. De voorstelling is een proef in samenwerking met de Nederlandse Vereniging voor Autisten (NVA) en de Universiteit van Amsterdam. Voor de vertoning van de sprookjesfilm ’De Maanprinses en het geheim van het witte paard’ deed het filmtheater enkele aanpassingen die het bioscoopbezoek voor autistische kinderen en hun familie toegankelijker moeten maken.

Autistische kinderen raken van heel veel zaken van slag, vertelt Annemat Collot, een van de onderzoeksters van de UvA. „Het is voor gezinnen met een autistisch kind moeilijk om eens een dagje wat leuks te doen. Ze voelen zich daardoor vaak geïsoleerd. Walibi, Het Land van Ooit, de Efteling, dat is allemaal druk, druk, druk.

Daar kunnen autistische kinderen helemaal niet mee omgaan. Een bioscoopbezoek is al rustiger, maar nog steeds moeilijk. Een aangepaste bioscoopvoorstelling zou uitkomst kunnen bieden.” Collot gaat onderzoeken of ’autismevriendelijke’ voorstellingen kunnen bijdragen aan het geluk van het gezinsleven.

Het is druk in de foyer van De Uitkijk. De gebruikelijke filmposters en flyers zijn weggehaald om de ruimte zo prikkelarm mogelijk te maken. De in- en uitlopende moeders, opa’s, oma’s en kleine kinderen dragen hier echter allerminst aan bij. „Dat ontvangst kon beter”, vindt Tobie Broos dan ook. Zij volgt de opleiding Autisme aan de Fontys Hogeschool en heeft zelf een autistische zoon. „Het is rommelig. Het zou prettiger zijn als iedereen bij ontvangst bijvoorbeeld wordt aangesproken en een drankje en een foldertje over de film krijgt.”

Structuur en overzicht zijn heel belangrijk voor autisten, zegt Fred Stekelenburg, voorzitter van de NVA. „Onverwachte gebeurtenissen kunnen hen onrustig of overstuur maken.” Op de deur van de enige filmzaal in de bioscoop hangt daarom een poster met het programma in pictogrammen. Zo weet je van tevoren waar je aan toe bent: eerst een welkomstwoord, dan twee trailers, en dan pas de film. Ook staat aangegeven hoe lang de film duurt, en dat er geen pauze in zit.

Een goede keuze, vindt Broos. „Autisten houden er vaak niet van om de zaal te verlaten en te gaan dringen in een rij voor een drankje. Ze weten dan niet wat ze moeten doen in die tijd en worden onrustig, omdat ze niet weten hoe lang die pauze duurt.”

Alle kaartjes zijn uitverkocht, maar de zaal zit niet vol. De Uitkijk heeft expres minder kaartjes te koop aangeboden, zodat het publiek niet op elkaar gepakt zit. De film begint, het licht gaat uit – maar niet helemaal. Gedimde lichtjes blijven aan tijdens de film. „Anders stap je zo in een andere wereld, dan komt het beeld wel héél dichtbij”, legt Stekelenburg uit. „Als de lichten aanblijven, is de werkelijkheid er ook nog: je kunt je moeder naast je zien. Als het donker is, is die werkelijkheid niet meer te ’pakken’.”

Sommige kinderen lopen tijdens de film door de zaal, dat mag gewoon. Bij de deur staan medewerkers om ze eventueel naar de wc te brengen. Ook staat het geluid niet zo loeihard, en worden de bastonen eruit gefilterd. Autisten zijn namelijk vaak overgevoelig voor prikkels, de meeste vooral voor geluidsprikkels. „Achtergrondgeluid dat andere mensen heel normaal vinden, zoals het getik van een tl-buis, of het gezoem van een verwarming, komt bij hen al heel hard binnen. Zo erg dat het bijna pijn doet”, zegt Stekelenburg. „Kun je nagaan hoe vervelend het harde filmgeluid dan is.”

De aanpassingen die De Uitkijk aan de voorstelling heeft gedaan, zijn afgekeken van een project in Engeland, waar ’autismevriendelijke cinema’ al jaren bestaat. De Ritzy bioscoop in Londen begon in 2005 met een proef, naar aanleiding van een telefoontje van een moeder met een autistisch kind die graag met haar familie naar de film zou gaan.

De proef in de Ritzy werd een succes, en sindsdien worden in drie Londense filmhuizen maandelijks behalve autismevriendelijke familiefilms, ook volwassenfilms gedraaid. Er kwam zoveel publiek op af, dat de autismevriendelijke voorstellingen vorige maand werden gelanceerd in nog eens tien andere filmhuizen verspreid over Engeland.

Stekelenburg denkt dat het ook in Nederland zo’n vlucht zal nemen. „Het aantal kinderen dat de diagnose autisme krijgt, neemt in Nederland snel toe. Autisme wordt steeds vaker herkend, niet alleen in de medische wereld, maar ook in de maatschappij. Engeland loopt qua zorg en faciliteiten voor autisten altijd een beetje voor op Nederland. Ik denk dat er steeds meer van dit soort initiatieven zal ontstaan.”

Dat het initiatief er is en dat er publiek op afkomt, is echter niet genoeg. Onderzoekster Collot: „In Engeland hebben ze niet onderzocht wat de beste aanpassingen zijn, en wat de ervaringen van de bezoekers zijn. Omdat er steeds weer publiek is, zeggen ze: het is een succes. De Uitkijk heeft hun formule overgenomen, maar nu is het tijd te kijken of het ook echt iets bijdraagt voor autisten en hun families.”

Volgens Alice Warren van de Ritzy bioscoop in Londen komen de meeste gezinnen met een autistisch kind na één keer regelmatig terug. Bovendien blijken niet alleen autisten gebaat bij de aanpassingen. „Er komen mensen op af met allerlei soorten handicaps. De voorstellingen bieden rust en structuur, en dat is ook voor kinderen met ADHD fijn. En mensen met een hoge sensitiviteit vinden het prettig dat het geluid niet zo hard staat. Maar kinderen zonder handicap zijn natuurlijk evengoed welkom.”

Dat is ook de bedoeling van De Uitkijk. Er wordt dan ook een ’normale’ kinderfilm vertoond, en het lijkt erop dat het merendeel van het publiek geen autisme heeft. De zusjes Nana en Zilver vonden de film „heel spannend”. Moeder Hedy: „Af en toe was de film best wel eng. Nana en Zilver zijn niet autistisch, maar de aanpassingen zorgen er wel voor dat het ook voor hen allemaal wat minder overweldigend overkomt. Het geluid niet te hard zetten, en het licht een beetje aanlaten, dat is denk ik voor alle kinderen goed. ”

Volgende maand is de volgende ’autismevriendelijke’ kinderfilmvoorstelling in De Uitkijk.

(Trouw) Beeld Bram Saeys/Hollandse Hoogte
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden