Biografie van Palestijnse emoties

Deze week vertoont het Idfa 'The Inner Tour', een documentaire van de Israëlische Ra'anan Alexandrowicz, over een emotionele busreis van Palestijnen door Israël. De film is vanavond en zondag nog te zien in Amsterdam en vrijdag in Nijmegen.

Het filmen van de Palestijn Abu Muhammad was misschien wel de zwaarste ervaring in zijn leven, vertelt Ra'anan Alexandrowicz, de jonge Israëlische filmmaker van 'The Inner Tour'. Abu Muhammad is een van de hoofdpersonen in de documentaire die Alexandrowicz maakte over een bus Palestijnen die drie dagen lang door Israël toert. Voor veel Palestijnen is een georganiseerde bustour de enige mogelijkheid om het gebied waar hun familie vóór 1948 leefde, te bezoeken.

De stokoude Abu Muhammad, die met zijn witte hoofddoek en wandelstok zo weggelopen lijkt uit een verbleekte ansichtkaart, keert in de film terug naar de overwoekerde resten van het dorp Annaba, de plek die hij in 1948 na zes maanden strijd met de joodse troepen op moest geven. Op de vlucht stierven twee van zijn kinderen en zijn ouders. Abu Muhammad kwam terecht in een vluchtelingenkamp op de westelijke Jordaanoever. Hij heeft zijn andere kinderen er nooit van kunnen overtuigen waarom hij Annaba verliet. Abu Muhammad overleed drie maanden na de opnamen van de film.

Alexandrowicz maakte de film in eerste instantie voor een Israëlisch publiek. Zelf bezocht hij in 1997 voor het eerst als burger de bezette Palestijnse gebieden. Hij kwam erachter dat hij als betrokken linkse Israëli toch maar bar weinig wist over de gevoelens van Palestijnen. ,,Het Palestijnse volk is in mijn ervaring veel geduldiger dan het in de mediaberichtgeving lijkt', zegt hij nu. Ook voelde hij dat er iets niet klopte in de destijds gesloten vredesakkoorden. ,,Het leek alleen maar te gaan om uitruil en onderhandeling, ik miste iets diepers, als wederzijds begrip.'

Eerder maakte Alexandrowicz de film 'Martin', over een Pools-joodse opzichter in het concentratiekamp Dachau. Zijn verhaal en gevoelens waren in conflict met die van de kampoverlevenden. Tegenstrijdige geschiedenissen zijn ook de achtergrond van 'The Inner Tour'. Maar het was de maker er niet om te doen het Israëlische en Palestijnse verhaal in een evenwichtig historisch beeld naast elkaar te zetten. Hij wilde graag een ,,opening creëren in de onzichtbare muur die decennialang is opgebouwd en die de ene samenleving voor de andere verbergt'. Hij voegt daar snel aan toe dat hij niet de illusie heeft dat zijn film die muur zal afbreken. ,,Het is voor beide volkeren moeilijk elkaars geschiedenis en lijden te begrijpen en te erkennen. Uiteindelijk komen mensen alleen nader tot elkaar door elkaar te ontmoeten.'

Het moest een film worden die de geijkte beelden van Palestijnen, van stenengooiende jongens en agressief ogende begrafenisstoeten, zou ontstijgen. Wat de nieuwsberichten op menselijk niveau betekenen, wilde Alexandrowicz laten zien. Hij kwam op het idee van de bus toen hij in 1999 over het strand van Tel Aviv liep en een groep Palestijnen zag, die daar met een georganiseerde trip waren. ,,Toen ik zag hoe overweldigd zij waren bij het zien van de zee, realiseerde ik me dat velen van hen nog nooit een zee hadden kunnen aanschouwen. Ook al wonen ze er maar een uur vandaan, de politieke situatie maakt het onmogelijk.'

Alexandrowicz koos voor zijn film niet zomaar een bustour. Hij wilde verschillende verhalen en persoonlijkheden naar voren brengen en ging daarnaar op zoek via Palestijnse vrienden. Bovendien vreesde hij met een willekeurige groep niet de benodigde emotionele openheid bij de deelnemers te kunnen bereiken. Wiens verhaal in de film naar voren komt, bepaalde hij echter pas bij de montage.

Hij koos er bewust voor de mensen niet zelf te interviewen of direct in de camera te laten praten. ,,Je krijgt dan toch heel snel het effect van de Israëlische camera tegenover een Palestijnse 'woordvoerder'. Ik wilde de mensen ook niet met vragen provoceren tot boze uitspraken, ik wilde vooral hun zielenroerselen tijdens de tocht blootleggen.' Daarom filmde hij de busreizigers tijdens hun onderlinge conversaties, die hij wel hier en daar zelf op gang bracht. Een grote rol spelen ook de gezichtsuitdrukkingen van de mensen als zij vanuit de bus het land aanschouwen. De priemende blik van Abu Muhammad gaat door merg en been.

Emotioneel zijn vooral ook de ervaringen buiten de bus. Zo is er de jonge Wa'el, die in Ramalla woont en tijdens de rit een videodagboek voor zijn moeder maakt. Zij woont in Beiroet, hij kan haar daar niet bezoeken. Hij wil haar tijdens de reis aan de grens tussen Israël en Libanon treffen: ,,Al is het op de maan, ik zal je ontmoeten', zien we hem in zijn camera zeggen. Een dag later volgt het weerzien. We zien zijn gezicht niet maar horen hem snikken in de microfoon. Hij leunt voorover tegen een haag van prikkeldraad. Zijn moeder staat op 20 meter afstand aan de Libanese kant. Ze kunnen elkaar niet aanraken. Ze vraagt hem hoe het is. ,,Goed, met mij gaat het goed', roept hij door het hekwerk. Als kijker weet je beter.

Het zijn dit soort contrasten tussen taal en lichaamstaal die de scenes zo ontroerend maken. De film maakt de Palestijnen uit het achtuurjournaal weer tot mensen, tot individuen die kampen met de pijn van verlies en onbereikbaarheid van dierbaren. Als de bus langs een Israëlisch detentiekamp rijdt, wisselen de mannen in de bus op heldhaftige toon ervaringen uit over hun verblijf in Israëlische gevangenissen. Wat timide vertelt de jonge Jihad uit Bethlehem ondertussen haar verhaal aan een busgenoot. Haar man kreeg zeven jaar terug levenslang voor het doden van een Israëlische soldaat. ,,Vergeet mij maar', zei hij toen hij de gevangenis in ging. Ze probeert nuchter zijn actie goed te praten, maar de tranen achter haar gesloten ogen verraden haar verdriet.

De ruim anderhalf uur durende documentaire komt langzaam op gang. ,,Ik wilde de personages de ruimte geven die ze nodig hadden', verklaart de maker. Ook geeft de film de kijker maar heel weinig informatie over de achtergrond van de hoofdpersonen. Alexandrowicz beseft zich dat het van een Europees publiek wellicht meer puzzelwerk vergt om de verhalen te kunnen plaatsen. Het was hem er echter niet om te doen een serie biografische verhalen aan elkaar te knopen: ,,Ik wilde een biografie van emoties maken.'

Dat is hem gelukt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden