Biografe Sandra Langereis

'Niet elke scheet van Plantijn wilde ik opnemen. Dat leidde tot reacties als: Goh, ik miste dit en dat'

Waarom een biografie van Christoffel Plantijn?

"Ik wilde een boek schrijven over de zestiende eeuw. Op politiek, maatschappelijk, religieus en cultureel gebied gebeurde er toen veel. Het is een tijd van oorlogen, een periode waarin religie leidt tot maatschappelijke ontwrichting. Ik zocht naar een sleutelfiguur om mij in deze thema's te verdiepen en vond hem in Christoffel Plantijn: een intellectueel en maatschappelijk geëngageerd uitgever. Boekhistorici publiceerden in de jaren zestig al over hem en uitgevershuis Plantijn-Moretus, waarvan hij de stichter is. Toch wijdde ik opnieuw een biografie aan Plantijn, omdat het volgens mij de essentie van het vak geschiedenis is om eens in de zoveel tijd een 'diagnose' te stellen over een historisch personage. Onderzoekers in verschillende tijdvakken stellen immers andere vragen. In het geval van Plantijn waren mijn voorgangers allemaal van katholieken of protestantsen huize. Ik ben een derde generatie heiden. Van harte hoop ik dat over vijftig jaar een historicus met een nieuwe diagnose komt."

undefined

Voelde u haat of juist liefde voor Plantijn?

"Bewondering was niet mijn vertrekpunt, last van verliefdheid had ik evenmin. Wel had ik ontzag voor Plantijn. In een tijd van godsdienstoorlogen gaf hij bijbels uit, hopend dat daardoor alle grond voor religieuze twist zou verdwijnen. Hij gaf woordenboeken uit, zodat de mensen elkaars taal konden begrijpen. Hij was bereid daar economische offers voor te brengen, dat vond ik bewonderenswaardig. Maar een held was hij niet, hij publiceerde ook troep - sjofele, onbeduidende almanakjes - om maar brood op de plank te krijgen."

undefined

Heeft u tegenwerking ervaren?

"Mijn hoofdpersoon werd vijfhonderd jaar geleden geboren, dus last van nabestaanden die mij toegang tot bronnen weigerden had ik niet, maar er zijn altijd mensen of instanties met lange tenen. Het Museum Plantijn-Moretus in Antwerpen was niet meteen enthousiast toen een volstrekt onbekende Nederlandse historicus zich meldde die een biografie over 'hun' Plantijn wilde schrijven. Ik denk dat ze hun handen mogen dichtknijpen met het boek dat er nu ligt."

undefined

Mag je als biograaf 'hineininterpretieren' of fictionaliseren om gaten te vullen die je niet door onderzoek kunt dichten?

"Ik heb spelregels voor mezelf ontworpen, mijzelf op een superstreng dieet van enkel feiten gezet, omdat er anders aan het schrijven van een biografie geen lol meer is. Iets verzinnen doet afbreuk aan het gewicht en de schoonheid van de historische gegevens. Een brief in handen hebben die vijfhonderd jaar geleden werd geschreven, ervaar ik als een wonder. Ik laat het wel uit mijn hoofd om zoiets moois met fictie te omkleden."

undefined

Wat was de moeilijkste horde bij het schrijven?

"Ik moest uitvinden hoe ik de biografie zo kon inrichten dat er echt sprake zou zijn van twee boeken in één: een boek over de mens Plantijn en een over zijn tijd. Dat vergde bloed, zweet en tranen. Maar uiteindelijk werd de levensbeschrijving er beter van, want een veelzijdige en genuanceerde context voorkomt dat je een tunnelvisie op je hoofdpersoon krijgt en een hagiografie schrijft. Iemand die een pure levensbe- schrijving verwacht, zal het boek misschien wegleggen. Dat is dan maar zo. Ik ben nu eenmaal meer historicus dan biograaf."

undefined

Zijn biografieën doorgaans niet veel te dik?

"Oh zeker! Vaak lees ik in recensies over een 'vuistdikke' biografie, en dat lijkt dan een positief keurmerk te zijn. Het woord draagt de impliciete verwachting dat dit de 'definitieve bio- grafie' is, waarin niets onbesproken blijft. Niet elke scheet van Plantijn wilde ik in mijn boek opnemen. Dat leidde tot een paar reacties van lezers als: 'Goh, ik miste dit en dat.' Mijn biografie telt driehonderdvijftig pagina's, kennelijk was dat precies wat Plantijn nodig had."

Christoffel Plantijn, geboren in Frankrijk, begon in Antwerpen een drukkerij en uitgeverij. Hij geloofde in de kracht van het woord. In een tijd van religieuze twisten bracht hij als wapen tegen onbegrip en misleiding zijn Polyglotbijbel op de markt: Gods Woord in vijf talen (Grieks, Latijn, Aramees, Syrisch en Hebreeuws). Langereis' biografie is ook inspirerend en troostrijk voor iedereen in het boekenvak, schreef Trouw-recensent Paul van der Steen. Ja, de markt hapert. Maar ook in Plantijns tijd ging niets vanzelf en was het metier volop in ontwikkeling. De politieke onrust kwam daar nog bovenop. Toch wist de drukker/ uitgever zich te handhaven.

De Woordenaar. Christoffel Plantijn, 's werelds grootste drukker en uitgever (1520-1589). Balans; 400 blz. euro 29,95

Historica Sandra Langereis (1967) schreef eerder onder meer over Laurens Janszoon Coster, uitvinder van de boekdrukkunst. Met de biografie van Plantijn dong ze mee naar de Libris Geschiedenis Prijs 2014.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden