Biograaf Herman de Liagre Böhl

'Lastig hoor: je moet kritisch zijn over je hoofdpersoon, én je moet van 'm houden'

Waarom deze hoofdpersoon?

"Dit is een speciaal geval. Ik ben gevraagd om deze biografie af te ronden. Er was al iemand mee bezig geweest, een promovendus, die heeft er jaren aan gewerkt en echt z'n best gedaan. Maar hij kreeg het boek niet op tijd af, en heeft het bijltje er bij neergegooid. Ik heb het in een jaar voltooid. Jaren geleden heb ik zelf wel eens overwogen een biografie van Han Lammers te schrijven, maar mijn vrouw heeft het toen afgeraden. 'Wat heeft-ie nou eigenlijk gepresteerd?' Daar heeft ze wel gelijk in, tenminste als het om Amsterdam gaat waar hij wethouder was. Lammers heeft als burgemeester en commissaris van de koningin wel veel betekend voor Lelystad en Flevoland."

Leeft een biograaf niet andermans leven?

"Voor een deel is dat waar. Maar je kunt niet zomaar in de huid van iemand kruipen, je moet afstand bewaren. Daarom ben ik er ook niet voor om biografieën te schrijven over mensen die nog leven, want die gaan zich er dan mee bemoeien, of die gaan in jouw huid zitten. Ze moeten dood zijn. Er zijn twee dingen belangrijk: je moet kritisch zijn over je hoofdpersoon, en je moet van 'm houden. Dat laatste is bij Lammers niet zo makkelijk; het was geen fijne man, maar een egocentrisch figuur, onbetrouwbaar, een vader die z'n dochters verwaarloosde."

Zijn biografieën doorgaans niet veel te dik?

"Mijn eerste twee biografieën, over Herman Gorter en Floor Wibaut, zijn vijfhonderd pagina's, inclusief noten en bibliografie. Dat vind ik een mooie lengte, daar kun je veel in kwijt, en voor een lezer is het nog overzichtelijk. Sommige mensen verdienen meer bladzijden, Wilhelmina bijvoorbeeld, Cees Fasseur heeft twee delen over haar leven gepubliceerd, en dat is terecht. Maar er verschijnen ook zulke dikke biografieën over mensen die minder hebben voorgesteld. Het is vaak een zwakte: biografen hebben moeite te selecteren, en ze vinden hun hoofdpersoon natuurlijk heel belangrijk."

Wat is het meest tegengevallen bij het schrijven?

"Ik heb de biografie niet persoonlijk genoeg kunnen maken, er zit te weinig privéleven in, daar heb ik echt de pee over in. Ik heb er heel erg naar gezocht, maar Lammers heeft alles vernietigd. Het was een sloddervos, hij gooide alles in de prullenmand. Er zijn geen brieven van hem, en dan ben je als biograaf onthand.

Mijn voorganger, de promovendus, had de beide dochters van Lammers uitgebreid geïnterviewd. Maar toen het boek al gedrukt was, realiseerde ik me dat ik daar ook zelf meer aan had moeten doen, en die dochters nog eens uitvragen."

Wat zijn de valkuilen voor een biograaf?

"Verzanden in details. Daarom zijn biografieën soms zo dik. Al zijn sommige details wel van belang om het verhaal levendig te houden. Je moet vantevoren een strak schema maken en dat strikt volgen. Mijn grote valkuil is dat ik te snel ga. Ik spring soms te vlug naar de volgende fase in het leven. Het risico is dat je dan niet genoeg graaft, dat je te onpersoonlijk wordt en te weinig warmte geeft aan je onderwerp. Maar ik ben mij van deze valkuilen bewust."

Hebt u een nieuwe biografie onderhanden?

"Ja, ik ben gevraagd een biografie te schrijven over de theoloog Kornelis Heiko Miskotte, een linkse dominee die onder andere in Amsterdam heeft gestaan. Hij zat in de oorlog in het verzet, en hij heeft een paar prachtige boeken geschreven. Hij is vooral interessant omdat hij zoveel van literatuur wist: Thomas Mann, Kafka, Henriette Roland Holst. Zonder verzoek was ik er niet aan begonnen, heb het in eerste instantie ook geweigerd, want ik had niks met die man, geloof ook niet in God, dat leek me nogal een nadeel. Maar ik heb me laten overtuigen. Ik kom wel uit een door en door protestants nest, weet er veel van, en beschik ook over bijbelkennis. Daarna wil ik aan een biografie beginnen over Wim Polak, vanaf 1977 zes jaar lang burgemeester van Amsterdam; ik ken inmiddels de geschiedenis van de hoofdstad vrij goed."

In zijn biografie spaart De Liagre Böhl de roede niet. Toch is hij al met al positief over zijn hoofdpersoon Han Lammers, conclu- deerde Co Welgraven in zijn recensie van het boek in Trouw

Lammers kon een vriendelijke en belangstellende causeur zijn, de wellevendheid in eigen persoon. Maar hij kon ook een regelrechte matennaaier wezen.

De Amsterdamse wethouder en latere Commissaris van de Koningin in Flevoland was niet altijd tactisch en hij heeft duidelijk fouten gemaakt.

Lammers was geen makkelijk persoon, maar wel een ervaren, wijze en sterke bestuurder: erudiet, welbespraakt, met een tomeloze energie - een staatsman in de lokale en regionale politiek.

Amsterdammer in de polder, Han Lammers (1931-2000). Prometheus / Bert Bakker; 304 blz. euro 24,95

Herman de Liagre Böhl (1943) is historicus en schreef biografieën over dichter Herman Gorter en sociaal-democraat Floor Wibaut.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden