Bioboer wil studie naar kruiden

door Jeroen den Blijker

De Nederlandse veehouder grijpt steeds vaker naar antibiotica. De bioboer kiest liever voor kruidenextracten, maar hunkert naar wetenschappelijke onderbouwing.

De meest recente cijfers van de Fidin, de vereniging van producenten en importeurs van diergeneesmiddelen, zijn helder. Nu antibiotica niet meer standaard aan veevoer toegevoegd mag worden, steeg in 2005 het gebruik fors, met 12 procent gemiddeld. Koploper is de varkenshouderij, waar het gebruik 37 procent toenam. „Dat dwingt ons te zoeken naar alternatieven”, zegt Maurits Steverink, kennismanager van Bioconnect, het kennisnetwerk van biologische veehouders. Overvloedig gebruik van antibiotica werkt resistentie in de hand.

Voor de biologische veehouders is daarbij een logische rol weggelegd. Chemische geneesmiddelen zijn voor hen immers taboe. Een biologisch vleesvarken mag in zijn leven slechts één keer een antibioticum krijgen, anders verliest het het waardevolle predicaat biologisch.

De bioboer zet daarom vooral in op ziektepreventie en natuurgeneeswijzen. „Kruidenextracten kunnen een oplossing zijn. Daar is het in de geneeskunde mee begonnen en de Chinezen boeken nog steeds goede resultaten. Waarom zou je ze niet gebruiken bij dieren”, zegt Steverink. Zo zijn er aanwijzingen dat tijm- en oregano-olie de ontwikkeling remt van de E.coli-bacterie, verantwoordelijk voor bijvoorbeeld biggendood en diarree. „Maar als je het gebruik van kruiden aan een wetenschapper of een doorsnee dierenarts suggereert, dan denken ze meteen dat je een wichelroedeloper bent”,vertelt Steverink. Binnen de plantaardige geneeswijze (fytotherapie) schuilt er daarom veel kaf onder het koren. Terwijl er elementaire vragen leven, onderstreept hij. „Welke kruiden(mix) gebruik je waarvoor? Hoe dien je ze toe?”

Op zijn bedrijf in Raalte heeft biologisch varkenshouder Jan Overesch al eens meegewerkt aan een proef met onder andere tijm en brandnetel, toegevoegd aan ingekuilde maïs. Niet omdat, benadrukt hij, zijn vleesvarkens veel antibiotica nodig hebben – „door een rustige groei, royale huisvesting en goede weerstand hoeft dat slechts zelden” – wel omdat hij soms ook niet anders kan. „We geven het alleen als het dier echt gaat lijden.” Veel direct bruikbare kennis leverde de te kleine proef hem niet op. En dat is typerend voor het onderzoek naar niet-gangbare methoden. Steverink: „Je zou zeggen: nu het ministerie van landbouw graag tien procent van de landbouw biologisch wil zien, gaat ook tien procent van het onderzoeksbudget naar biologisch. Daartoe is destijds ook een Kamermotie ingediend. Dat loopt redelijk goed met het onderzoek van Wageningen Universiteit. Maar de faculteit Diergeneeskunde in Utrecht is nog zeer traditioneel georiënteerd.”

Toegegeven, vorig jaar stelde de toenmalige minister van landbouw Veerman vijf ton beschikbaar voor onderzoek naar fytotherapie, vooral om een alternatief te zoeken voor antibiotica. Maar wat is vijf ton vergeleken met alle geld dat jaar in jaar uit wordt gestoken in de ontwikkeling van veterinaire kennis voor de gangbare landbouw? Steverink: „Farmaceutische bedrijven hebben geen trek. Kruiden komen overal voor en zijn moeilijk te patenteren. Voedingsbedrijven zijn wel actief, maar gezondheidseffecten claimen, ligt juridisch gecompliceerd.”

Dierenarts Maria Groot, verbonden aan Rekilt, instituut voor voedselveiligheid van Wageningen Universiteit, coördineert het onderzoek naar kruiden als alternatief voor antibiotica. Zij is positief over fytotherapie. „We hebben een database opgezet met daarin meer dan honderd middelen van natuurlijke oorsprong en onderzoeken nu de wetenschappelijke onderbouwing. Daarbij hebben we al meerdere bruikbare middelen aangetroffen.” Welke precies wil Groot niet verklappen – het onderzoek moet nog worden gepubliceerd. Een echt alternatief voor antibiotica heeft zich nog niet aangediend. Maar fytotherapie kan het gebruik van antibiotica wel terugdringen, concludeert Groot.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden