Bio-urnen en elektrische rouwwagens: zelfs het crematorium wordt duurzaam

Beeld anp

Afscheid nemen van een overledene kan steeds milieuvriendelijker, dankzij nieuwe vondsten van de uitvaartbranche. Van ‘groene’ kisten en bio-urnen tot elektrische rouwwagens en ultrazuinige crematieovens.

Naast de crematieoven staat een gereedschapskist. Technicus Roel Beemer is bezig, met schroevendraaiers en sleutels. Hij loopt alles nog even na bij de oven van het gloednieuwe Yarden-crematorium, in het Drentse dorpje Fluitenberg. Op 1 juni gingen de deuren open. De eerste zes crematies zitten er net op.

“Zie je die dikke gele buizen op het plafond?”, vraagt Beemer. “Dat is de aardgastoevoer.” Een crematieoven wordt met gas opgestookt tot 800 à 1000 graden, om een kist met overledene te verbranden. Dit vraagt veertig tot zestig kuub gas per crematie. Voor het idee: een gemiddeld huishouden verstookt 1800 kuub per jaar. Dus oneerbiedig gezegd: pakweg 35 crematies vergen net zoveel aardgas als een woning in twaalf maanden.

Bij een crematie komt een boel warmte vrij. Al die hitte gaat via een schoorsteen de lucht in. Normaal gesproken dan. Niet in Fluitenberg, legt Beemer uit. De warmte wordt opgevangen. Via leidingen gaat het naar twee grote tanks met water. Dat hete water, van een graad of negentig, verwarmt vanuit de ‘energiebuffer’ het crematorium. Ergens is het een bijzonder idee: gasten die bij een uitvaart worden ontvangen laven zich binnen aan de warmte die ontstond bij eerdere crematies. Bijna vijftig zonnepanelen op het dak leveren daarnaast groene stroom. Dus het ‘Yardenhuis’, de naam van het crematorium, is aardig zelfvoorzienend. Het gebouw is nog wel gewoon aangesloten op het energienetwerk. Een deel van de energie is dus nog fossiel.

Zo duurzaam mogelijk

Maar er is zoveel mogelijk gedaan om het gebouw energiezuinig en milieuvriendelijk te maken, zegt vastgoedmanager bij Yarden Carla Wortman, door de wol geverfd in uitvaartland. Er hangen ledlampen. Er is weinig gesleept met gebruikte materialen: ze komen uit eigen regio. De ruimtes zijn tot in de puntjes geïsoleerd. Schakelaars zorgen dat licht niet onnodig brandt. In de etalage van de ‘uitvaartvitrine’, in een van de ontvangstruimtes, staan biologisch afbreekbare urnen te pronken. “Helemaal cradle to cradle”, zegt Wortman. Alles in de nieuwe uitvaartlocatie is volgens haar zo duurzaam mogelijk gemaakt, zonder uit de bocht te vliegen. “Het mag niet ten koste gaan van comfort, de belevenis die mensen willen bij een mooi afscheid.”

Voor de deur van het crematorium staat een elektrische laadpaal. Elektrische auto’s van gasten kunnen daar hun accu vullen. Maar binnenkort ook: de eerste elektrische rouwwagen, om de kist te vervoeren. Yarden liet speciaal zo’n emissieloos model bouwen. De uitvaartonderneming kijkt ook naar kleinere elektrische wagentjes om mee te gaan werken, bij het crematorium en op de naastgelegen begraafplaats. “Een goede zaak, want de grootste vervuiler bij een uitvaart is toch nog altijd vervoer en de rouwstoet”, zegt Wortman.

De crematieovens hebben al hele goede filters, om vervuilende uitstoot op te vangen, zegt ze. Toch kan het ook daarbij altijd zuiniger en schoner. Soms moet je daarvoor met mensen in gesprek, volgens de vastgoedmanager. Over de materialen van de kist bijvoorbeeld. Geen plastic handgrepen aan de kist dus (ze zijn er, zulke kisten). Liever ook geen heftige laklaag erop. “Maar je kunt ook denken aan religieuze tradities, waarbij een overledene spullen meekrijgt in de kist. Die meeverbranden kan soms best een zware wissel op de filters trekken.” Vaak staan mensen open om te bespreken: welke materialen en spullen moeten noodzakelijkerwijs de oven in?

Elektriciteit in plaats van gas

Een andere noviteit waarmee een crematie nog duurzamer kan verlopen is het gebruik van een elektrische crematieoven. Zo’n installatie is al in ontwikkeling, in Zwitserland en Zuid-Duitsland. Yarden is met het Duitse techniekbedrijf IFZW in overleg voor de ingebruikname van het eerste model in Nederland. Een elektrische oven vraagt 70 procent minder gas. “En als je windmolens of zonnepanelen in de buurt plaatst”, zegt Wortman, “kan de oven draaien op eigen groene energie. Prachtig toch?” De uitvaartonderneming broedt op kansen voor eigen duurzame energieproductie bij de uitvaartlocatie, die in Fluitenberg het ‘afscheidshuis’ heet. De koffiekamer is de ‘koffielounge’. De opbaarkamers hebben geen nummer maar een naam. Wortman: ‘Opa ligt in ‘Eshof’, dat klinkt toch een stuk prettiger.”

Een uitvaart in een elektrische crematieoven op groene energie, het wordt binnenkort dus mogelijk. Maar het kan altijd nóg duurzamer. Dat kan zijn via een begrafenis, de afscheidsvorm die zo’n 63 procent van de overleden Nederlanders nu krijgt. Dan moet alles wel groen verlopen (zie kader), want een begrafenis is zeker niet per se minder vervuilend dan een crematie. Met speciale natuurlijke, afbreekbare kisten kan begraven milieuvriendelijk gebeuren. “Wij verwachten ook veel van een nieuwe techniek, resomeren”, zegt Wortman. Daarbij wordt het lichaam van de overledene opgelost in vloeistof, een zuur.

Wat overblijft is as, vergelijkbaar met de poeder na een crematie. Het resterende water moet je vervolgens filteren en lozen. In de Verenigde Staten zijn ze al een eind op weg met deze nieuwe vorm van uitvaart, weet Wortman. Maar in Nederland staan de wetten en regels het nog niet toe. Yarden lobbyt er in Den Haag voor om daar verandering in te krijgen. De uitvaartonderneming doet met TNO onderzoek, in de hoop eind dit jaar definitief aan te tonen dat resomeren verantwoord en veilig is.” Het mag dan misschien nog milieuvriendelijker zijn, mensen moeten het wel willen. Een kwestie van tijd, denkt Wortman. “Toen crematie nieuw was in de jaren vijftig riep dit ook weerstand op bij veel mensen.”

Uitvaartfiets en gerecyclede grafsteen

Uitvaartondernemingen ontdekken duurzaamheid. Naast Yarden bieden ook concurrenten als Monuta en Dela allerlei groene diensten aan, voor zowel begrafenissen als crematies. Een uitvaart wordt pas echt duurzaam als niet alleen aan de dienst, maar ook aan bijzaken wordt gedacht. Kunnen rouwkaarten op gerecycled papier worden gedrukt? En al die gekweekte en geïmporteerde bloemen, volstaat een boeket uit eigen tuin misschien? De catering kan biologisch. Rouwvervoer kan met een speciale uitvaartfiets of loopkoets. De overledene kan duurzame kleding aan, van wol of hennep. Bedrijven kunnen een grafsteen maken van een oude steen, zodat het onnodig is om ergens ‘nieuwe’ natuursteen weg te hakken. En er zijn bedrijven die keurig een laagje van een oude grafsteen kunnen wegslijpen, zodat er een nieuwe tekst op kan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden