Bill voorbij

Wat iedereen al wist, heeft Hillary Clinton nu officieel gemaakt: voor de tweede keer probeert ze president van de Verenigde Staten te worden. Zien we straks weer een Clinton en een Bush met elkaar strijden?

Het was september 1993, en in een van de vergaderzalen van het Huis van Afgevaardigden was Hillary Clinton, de vrouw van president Bill Clinton, voor de derde dag vragen aan het beantwoorden van afgevaardigden. Het ging over een nieuw zorgstelsel, dat haar man haar had laten ontwerpen. En ze was zo goed voorbereid dat commissievoorzitter Dan Rostenkowski zei: "De dag is niet ver meer dat de president bekend zal staan als uw echtgenoot."

Zo dichtbij was die dag nou ook weer niet, maar inmiddels zijn we hem wel gepasseerd. Zeg 'Clinton' en je denkt eerder aan de oud-minister van buitenlandse zaken, de oud-Senator en de verliezende presidentskandidaat van 2008, dan aan haar man Bill. En als het een keer over Bill gaat, dan is dat tegenwoordig meestal als gunstige of ongunstige factor voor wat zijn vrouw aan het proberen is, sinds gisteren voor de tweede keer officieel: presidente worden van de Verenigde Staten van Amerika.

Clinton begint haar campagne onder tamelijk ongewone omstandigheden. Barack Obama mag zich na twee termijnen niet meer verkiesbaar stellen, dus het veld ligt bij de Democraten net zo open als bij de Republikeinen. Maar terwijl zich op rechts een dozijn kandidaten in de strijd lijkt te willen storten (Senatoren Ted Cruz en Rand Paul hebben dat ook al officieel gedaan, Senator Marco Rubio doet het vandaag), is er bij de Democraten niemand van formaat te bekennen.

In haar eigen partij heeft Clinton de onaantastbaarheid die normaal alleen een zittende president krijgt. En dat voor iemand die in haar leven nog maar twee verkiezingen heeft gewonnen, die voor haar Senaatszetel in New York. En in 2008 de winst uit handen gaf aan die jonge zwarte Senator uit Illinois.

Dat is niet per se goed voor haar kansen in de strijd met de uiteindelijke genomineerde aan Republikeinse kant. Het is acht jaar geleden dat ze zich voor het laatst in het politieke strijdgewoel stortte. Kort na haar verlies in de Democratische voorverkiezingen werd ze president Obama's minister van buitenlandse zaken, en in de vier jaar in die post hoefde - en mocht - ze zich niet bezighouden met partijpolitiek. Na haar aftreden begin 2013 rustte ze uit, gaf toespraken tegen indrukwekkende gages en schreef een matig ontvangen boek over haar jaren als minister.

De afgelopen maanden kreeg ze een voorproefje van hoe het is om kandidaat te zijn, en werden de Amerikanen weer even herinnerd aan het soort politicus dat Clinton is. Het bleek dat ze als minister van buitenlandse zaken niet het e-mailaccount van het ministerie gebruikte, maar een eigen account, dat ook nog eens huisde op een server die bij haar thuis in Chappaqua, New York stond. Vooral dat laatste was ongebruikelijk, en wierp vragen op over de veiligheid van die niet direct topgeheimen, maar vaak toch wel 'gevoelige' mails.

Het was voor het gemak, zei ze uiteindelijk op een persconferentie die ze na een week van zwijgen hield. En om haar privacy te beschermen had ze een deel, dat volgens haar niet met werk te maken had, weggegooid. De Republikeinen riepen uiteraard dat ze informatie verbergt over haar falen rond de aanslag op een diplomatieke post in Benghazi, Libië, in 2012, waarbij een ambassadeur om het leven kwam.

Zo kenden de Amerikanen Clinton al. Ze is niet snel geneigd de steven te wenden als de golven hoog gaan - en dat deed haar nieuwe zorgstelsel in 1993 en misschien ook wel haar campagne in 2008 de das om. En ze is door de jaren heen kopschuw geworden voor de priemende blikken van het publiek, ook al moet een politicus die juist zoeken.

In 2008 kozen de Democraten al met al toch maar voor die jonge zwarte Senator. In 2016 krijgen ze, zo lijkt Hillary Clinton het te zien, een herkansing.

undefined

Waarom op deze manier?

Enkele van Clintons mogelijke Republikeinse tegenstanders hebben zich al officieel aan het land voorgesteld. Ted Cruz deed het tijdens een toespraak aan duizenden studenten op een christelijke universiteit, en hij klonk als een dominee. Rand Paul sprak stoere taal tegen een menigte aanhangers in de balzaal van een hotel. Clinton hield het bij een video.

Ook het vervolg van haar campagne zal vermoedelijk allerminst bombastisch zijn. Acht jaar geleden was dat wel anders. In de staten Iowa en New Hampshire, waar begin 2016 de eerste voorverkiezingen plaatsvinden, hield ze grote bijeenkomsten.

Maar zoiets wordt in die twee relatief kleine staten niet gepikt. In Iowa wonen drie miljoen mensen, in New Hampshire nog niet de helft daarvan. Aan het begin van het campagneseizoen is er daar tijd en gelegenheid om je aan veel van die inwoners voor te stellen, in kleine bijeenkomsten, in eethuisjes, op straat. Die kiezers zijn trots op de rol van hun staat, en serveren met plezier de politicus af die zich voor dat kleinschalige campagnevoeren te goed voelt.

In 2008 overkwam dat Clinton in Iowa, en toen werd opeens heel Amerika duidelijk dat er muziek zat in de campagne van Obama. Ze kreeg een herkansing van de kiezers van New Hampshire - na een inhaalrace die ze afsloot met een vermoeide, en in de politieke geschiedenis beroemd gebleven snik in haar stem op de vraag hoe ze dat toch volhield. Deze week al gaat de kandidaat naar Iowa, en reken maar dat ze daar de mens Clinton zullen zien.

undefined

Krijgt ze nog concurrentie?

De linkervleugel van de Democratische Partij had maar wat graag Elizabeth Warren als Clintons concurrent voor het presidentschap gehad. Maar de Senator uit Massachusetts, geducht criticus van de bankiers van Wall Street met hun hoge salarissen en hun onverschilligheid voor de 99 procent gewone Amerikanen, had duidelijk geen zin in een 'luis in de pels'-kandidatuur. Die ze zeker zou verliezen, maar die misschien Clinton had gedwongen haar standpunten naar links bij te stellen.

Drie andere Democratische politici lijken wel van plan te zijn Clinton uit te dagen. Martin O'Mally, oud-gouverneur van Maryland; Lincoln Chafee, oud-gouverneur van Rode Island, en Jim Webb, voormalig Senator uit Virginia. O'Malley lijkt nu de vaandeldrager van de linkervleugel te willen worden. Webb verweet Clinton tijdens een bezoek aan Iowa dat ze in 2002 als Senator voor de invasie van Irak stemde. Webb was destijds tegen, en hoopt daaruit nu net zoveel electorale munt te slaan als Barack Obama deed in 2008.

In peilingen halen deze drie slechts enkele procenten. Maar hun deelname aan de strijd kan toch zinvol zijn. Voor de Democratische Partij en Clinton, omdat ze na dat sparren in de voorverkiezingen de Republikeinse tegenstander serieus willen betwisten. En voor henzelf omdat het hen ervaring en bekendheid oplevert voor een nieuwe poging in 2020 of 2024. Als Clinton acht jaar kan wachten, kunnen zij het ook.

undefined

Welke Republikein kan haar aan?

Bij de Republikeinse Partij is er een groot aanbod van kandidaten, en van uitgangspunten. Sommigen mikken op de evangelische christenen met hun zorgen over homohuwelijk en abortus.

Anderen hameren op het begrotingstekort en de hoge staatsschuld. Het vermogen om compromissen te sluiten met Democraten, met name als die in 2016 de meerderheid in de Senaat heroveren, zal in de campagnes voor de voorverkiezingen nog geen echt verkooppunt zijn.

In de praktijk weten de machthebbers in de partij het meestal wel zo te plooien dat er toch iemand uit de bus komt die een bredere groep aantrekt dan alleen geheide partijgangers. Maar die tactiek brengt steeds minder op, want die groep is voornamelijk blank, en het aandeel van blanken in het electoraat is elke vier jaar weer een paar procent kleiner. Om een goede kans te maken op de overwinning, zou hun kandidaat ook een andere grote bevolkingsgroep moeten aanspreken.

Bij zwarten maken de Republikeinen weinig kans. Die vatten hun jarenlange blokkade van alle voorstellen van Barack Obama op als een uiting van racisme. Bij de vaak conservatieve Latino's zouden ze een kans maken, als de Republikeinen zich niet zo heftig zouden verzetten tegen het laten blijven van de 11 miljoen illegalen in het land, die veelal uit Mexico en landen ten zuiden daarvan komen.

Een uitzondering daarop is Jeb Bush, die getrouwd is met een Mexicaanse, thuis Spaans spreekt en in 2012 zelfs per ongeluk 'hispanic' op zijn kiezersregistratie invulde.

Jeb, broer van ex-president George W. en zoon van ex-president George H.W, is momenteel de favoriet. Er is dus een goede kans dat de stembiljetten van 2016 er net zo uitzien als die van 1992: Clinton tegen Bush.

undefined

Gaat ze het worden?

Voor wat het waard is: in peilingen waarin Clinton tegenover een van de prominente Republikeinen wordt gezet, haalt ze steevast een procent of 46, en de tegenstander 42 of iets in die buurt. Dat zegt al dat die peilingen nu meer de algemene aanhang van partijen meten dan een geïnformeerd oordeel van de kiezer.

Als Clinton de kandidaat wordt van de Democraten, dan treedt ze tegen haar Republikeinse tegenstander in het strijdperk met een traditionele voorsprong en een traditioneel nadeel.

De voorsprong zit hem in het Amerikaanse kiessysteem en hoe dat uitpakt bij de huidige verdeling van bevolkingsgroepen en culturen over de Amerikaanse staten. Beide partijen kunnen rekenen op een aantal staten, en als je de stemmen optelt die dat oplevert in het kiescollege, staan de Democraten op voorsprong. Clinton hoeft dan nog maar een of twee 'swing states' te veroveren, staten als Florida en Ohio waar de twee partijen elkaar in evenwicht houden. De Republikein moet om te winnen een groter aantal swing states veroveren. Statistisch gezien is de kans daarop kleiner.

Maar Clinton heeft ook een nadeel waar ze niets aan kan veranderen: de Democraten zijn al zo lang aan de macht. Historisch gezien geven de Amerikanen na twee termijnen van de ene partij doorgaans de andere partij weer eens de kans.

Daar kan Clinton dan wel weer een factor tegen in stelling brengen die tot nu toe afwezig was: ze is een vrouw. Zoals Obama in twee verkiezingen profiteerde van de voorkeur - en belangrijker nog: de massale opkomst - van zwarte Amerikanen, zo zal Clinton vermoedelijk profiteren van extra stemmen van vrouwen. Tijdens de voorverkiezingen van 2008 hadden die al, zoals Clinton het in haar concessie-toespraak zei, 18 miljoen barsten in het glazen plafond van de Amerikaanse politiek gemaakt. Velen van hen zullen haar graag alsnog dat zetje geven, de geschiedenisboeken in.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden