Bill Clinton doet goede zaken op 'Super Tuesday'

AMSTERDAM - Het begint er naar uit te zien dat bij de Amerikaanse presidentsverkiezingen op 3 november George Bush en Bill Clinton tegenover elkaar staan.

De Republikeinse president en de Democratische gouverneur van Arkansas deden goede zaken op 'Super Tuesday', de serie voorverkiezingen die dinsdag in de Verenigde Staten werden gehouden. Bill Clinton ging als een tornado door het zuiden van het land en moest alleen drie noordoostelijke staten aan zijn rivaal Paul Tsongas laten. George Bush won in alle acht staten waar de Republikeinen een voorronde hadden georganiseerd.

Zowel Bush als Clinton heeft het aantal gedelegeerden voor de partijconventies (waarop de Republikeinen en Democraten hun presidentskandidaat aanwijzen) fors weten te vergroten. De president heeft al meer dan de helft van het benodigde aantal (554 van de 1 105), de gouverneur zit boven een derde (747 van de 2 145). Bush profiteerde sterk van het systeem 'de winnaar krijgt alles', dat bij deze stemronde in zijn partij gold.

"Ik denk dat de president de nominatie niet meer kan ontgaan" , zei een opgeluchte Marlin Fitzwater, de woordvoerder van Bush. Maar het moet de president toch raken dat in een staat als Florida de journalist Buchanan, die daar niet eens campagne had gevoerd, dertig procent van de stemmen kreeg. Zijn score is voornamelijk een proteststem van de Republikeinen tegen Bush, die met de dag impopulairder wordt. Volgens opiniepeilingen zou de president nu verliezen van zijn Democratische tegenkandidaat, wie dat ook is. Veel zeggen dergelijke enquetes overigens niet. Vier jaar geleden stond de Democraat Michael Dukakis wekenlang twintig procent voor op Bush, maar hij verloor de presidentsverkiezingen smadelijk.

Buchanan

Pat Buchanan wist in alle staten een fors aantal stemmen te vergaren, maar zag het aantal gedelegeerden niet stijgen. De top van de Republikeinse partij oefent steeds meer druk uit op de omstreden kandidaat om zijn strijd te staken. Maar Buchanan is dat niet van plan. Hij werpt zich op als de leider van de conservatieve vleugel en probeert nu al een goede uitgangspositie te krijgen voor de presidentsverkiezingen van 1996.

De Grand Old Party is bang dat Buchanan de positie van Bush verzwakt, zodat de president in november een makkelijke prooi is voor Clinton. Om de journalist de wind uit de zeilen te nemen, moet Bush naar rechts opschuiven. Om de presidentsverkiezingen te winnen, moet hij als centrum-figuur overkomen.

Voordeel van Buchanan is dat hij de voormalige leider van de Ku Klux Klan, Dave Duke, finaal in de schaduw stelt. Zelfs in zijn eigen staat, Louisiana, kwam Duke niet aan de bak. Eind vorig jaar, bij de strijd om het gouverneurschap, kreeg hij nog bijna veertig procent van de stemmen, nu nog geen tien.

Clinton kwam overal sterk uit de bus. Dat hij in Texas, Louisiana, Oklahoma en Mississippi won, was geen verrassing. Het zijn stuk voor stuk buurstaten van Arkansas. Clinton speelde dus bijna een thuiswedstrijd en deed het vooral onder de zwarte kiezers goed.

De gouverneur moet vooral plezier hebben van zijn overwinning in Florida. Daar had zijn tegenstrever Paul Tsongas een hardnekkige en dure campagne gevoerd. Deze zuidelijke staat heeft een sterk afwijkende bevolkingssamenstelling. Er zijn veel latino's, en honderdduizenden Amerikanen uit het noorden (vooral gepensioneerden) hebben er hun (tweede) huis en hebben zich als kiezer ingeschreven.

Tsongas dacht geen last te hebben van de handicap dat hij een noorderling is en probeerde in Florida een bres te slaan in het zuidelijke front van Clinton. Het werd een mislukking. Clinton won met 52 procent, Tsongas bleef net iets boven de dertig steken.

De voormalige senator van Massachusetts houdt hierdoor zijn naam van een regionale kandidaat, die vrijwel alleen in New England kan scoren. Tsongas won dinsdag de voorverkiezingen in zijn eigen staat, net als in het naburige Rhode Island en in Delaware, maar dat leverde hem weinig gedelegeerden op voor de conventie van de Democraten.

Slijmbal

Tsongas en Clinton voerden in Florida een harde strijd. De ex-senator noemde de gouverneur "een slijmbal" . Ten overstaan van de tv-camera's spelde hij dit scheldwoord, zei dat Clinton van alles belooft om maar gekozen te worden, en herhaalde krachtig: "Hij is een slijmbal." Omgekeerd noemde de gouverneur Tsongas "een vriend van Wall Street" . De ex-senator wil het bedrijfsleven een impuls geven en weigert, zoals de andere Democraten, de bevolking belastingverlaging in het vooruitzicht te stellen.

Tsongas weet nog niet van opgeven. Maar nu de successen uitblijven, zal hij steeds meer moeite hebben zijn campagne draaiende te houden en geld te vinden. De komende week zijn er voorverkiezingen in de belangrijke industriestaten Illinois en Michigan, die in een diepe recessie zijn beland. Lijdt Tsongas daar opnieuw een nederlaag, dan zit het er voor hem wel zo'n beetje op. In de twee staten is de opstelling van de vakbonden cruciaal. Zij zagen nogal wat in Tom Harkin. Maar de senator van Iowa heeft deze week de strijd gestaakt. Verwacht wordt dat vooral Clinton daarvan profiteert. Ook voor hem zijn de verkiezingen in Michigan en Illinois van belang, want hij heeft buiten het zuiden van de VS geen enkele voorverkiezing gewonnen.

Uit onderzoeken blijkt dat Clinton veel van de Democraten heeft teruggewonnen, die in de jaren tachtig op Ronald Reagan hebben gestemd, de zogeheten Reagan-Democraten. Dat is een gunstig teken voor hem, want om de verkiezingen in november te kunnen winnen, is deze middengroep van doorslaggevend belang.

Negatief voor Clinton is dat veel zwarten zijn thuisgebleven. Vier jaar geleden konden zij nog hun stem uitbrengen op Jesse Jackson, nu is er voor hen geen aansprekende kandidaat. Voorzover ze naar de stembus gingen, stemden de zwarten in overgrote meerderheid op Clinton.

De gouverneur lijkt niet langer last te hebben van de schandalen waarin hij enkele weken geleden verzeild raakte. Vorige week kwam Clinton weer in opspraak, toen uitlekte dat hij en zijn vrouw Hillary op niet geheel zuivere wijze betrokken zouden zijn geweest bij het faillissement van een spaarbank.

"Hoe kun je een kandidaat kiezen die elke week een schandaal heeft" , verzuchtte Jerry Brown, de ex-gouverneur van Californie en de derde (kansloze) Democratische presidentskandidaat. Maar de zaak is lang niet zo hoog opgespeeld als de vermeende buitenechtelijke verhouding van Clinton en de manier waarop hij de dienstplicht zou hebben omzeild. "In het zuiden hebben de mensen het slechtste over mij gehoord, maar nu het beste gezien" , zei een enthousiaste Clinton na zijn overwinningen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden