Bileams ezel wordt nooit een bromfiets

Verder nog iets? “Ja, moet je niet naar het geloof vragen? Het is toch voor een kerkelijk blad dat je schrijft?”

AGNES AMELINK

Deze dialoog komt uit het augustusnummer van Missionaire Gemeente, een protestants oecumenisch tijdschrift voor gemeenteopbouw (033-960461). Het is een themanummer over de toekomst, want, zo schrijft Bert Vastenburg in de inleiding, vroeger lag de kern van het onheil in het heden, maar tegenwoordig komt het onheil vooral vanuit de toekomst op ons af. En waren er in die goeie ouwe tijd kant-en-klare recepten hoe je dat onheil kon afwenden, daar denken we nu heel anders over. Missionaire Gemeente, mogelijk te rade gegaan bij Trouw, weet het niet anders te formuleren dan: Ook MG luistert.

Onder andere naar de moedeloze 38-jarige leraar van het begincitaat. Hij komt in het vraaggesprek naar voren als zo'n prototype van een gedesillusioneerd kind van de jaren zeventig, dat je vreest dat hij niet echt bestaat. Niet alleen een rechtse ouwe zak geworden, maar ook nog depri. Wat de toekomst betreft is zijn enige hoop dat hij ongeschonden zijn pensioen zal halen.

Daar staat elders in het blad de opgewekte verkoopster annex regioradiopresentatrice tegenover, die veel 'Jeruzalemmuziek' in haar programma's stopt, want daar hebben de sombere mensen behoefte aan. Jeruzalemmuziek, voor wie dat niet meteen kan thuisbrengen, omschrijft ze als 'liedjes over de nieuwe hemel en de nieuwe aarde'. “Mijn geloof maakt me sterker in het leven en dat wil ik graag uitdragen.” Alleen: “Wat ik rotvervelend vind, is dat ik me met dit soort gedachten en gevoelens altijd zo moet verdedigen.” De gedachte dat een gelovige maar passief afwacht omdat Gods water toch wel over Gods akker loopt, werpt deze verkoopster verre van zich. “Van 'Stil maar, wacht maar' word ik juist actief. Alleen het is geen kramp meer, ik kan het loslaten.”

Missionaire Gemeente luistert ook naar Trouws commentator Willem Breedveld, die schetst dat de politiek niet verder komt dan het redderen van het heden. Een toekomstbeeld heeft zij niet en de burger heeft z'n conclusies getrokken: die zorgt vooral voor zichzelf. “Het meest onthutsende is misschien wel dat juist dit de toekomst is waarnaar we al die jaren reikhalzend hebben uitgezien.” De morele dimensie van de politiek is ondergesneeuwd en daarmee het zicht op de toekomst verduisterd.

Universitair onderzoeker Theo Boer beschouwt de ontwikkelingen van de medische wetenschap en roept de christelijke gemeente op die kritisch te volgen, zonodig het profetische woord niet te schuwen. In principe is Boer niet negatief over zijn onderwerp, want de zoektocht naar gezondheid, heelheid en geluk sluit aan bij het evangelie, betoogt hij. Het leven is de mensen lief en “het is voor deze hang naar het leven, voor de angst voor ziekte en dood waarvoor Christus naar de aarde kwam”. Boer koppelt daaraan de troostende woorden: “Waar de medische wetenschap altijd stopt, is de dood. En het is daar dat God altijd doorgaat.”

Bijbelvertaling

In Met Andere Woorden, het kwartaalblad van het Nederlands Bijbelgenootschap, neemt prof. dr. H. W. de Knijff, de hervormde hoogleraar dogmatiek in Utrecht, het op voor de nieuwe bijbelvertaling, die het (protestantse) Nederlands Bijbelgenootschap en de Katholieke Bijbelstichting aan het voorbereiden zijn. Hij verdedigt het project vooral tegen wat je 'aanvallen van buitenaf' zou kunnen noemen. De Volkskrantcolumnisten Battus en Blokker, door De Knijff in navolging van Menno ter Braak 'de intellectuele volksmond' genoemd, lieten eerder dit jaar weten absoluut geen behoefte te hebben aan een nieuwe bijbelvertaling, omdat die van 1951 en de Statenvertaling uit de 17e eeuw nog prima voldoen. Met behulp van de bestaande vertalingen kun je de Nederlandse literatuur van nu volgen, de Statenbijbel heeft onze taal gevormd en is alleen al daardoor onaantastbaar en bovendien, door alle onbegrijpelijkheden weg te vertalen beroof je de heilsleer van het mysterie, was kort en saai samengevat hun visie.

Hoewel De Knijff vooropstelt dat de vertalers een heel andere bedoeling hebben, nl. de boodschap van de bijbel zo goed mogelijk overbrengen - “iets dat beide heren kennelijk buitengewoon irriteert” - neemt hij de argumenten van de critici serieus. Om vervolgens toch uit te komen bij een hartelijk pleidooi voor een vertaling die adequaat en literair, zakelijk-verstaanbaar en verwijzend-dichterlijk is.

Het geheimenis van de bijbel, zegt De Knijff, zit 'em niet alleen en zozeer in de taal, alswel in de boodschap van het boek. Dat de bijbel zo schoon is, hangt nauw samen met de inhoud. En bij het begrijpen ervan moet de lezer een extreem literaire weg bewandelen; de tekst verwijst altijd verder. Dat je archaisch taalgebruik nodig zou hebben om het mysterie te dienen noemt De Knijff een drogreden. De Statenvertaling was immers toen ze gemaakt werd ook niet archaisch. Aan de andere kant, het gaat om een archaisch werk. Je kunt van de ezel van Bileam geen bromfiets maken en van het zwaard van Jehu evenmin een automatisch geweer. De vertalers zullen wat betreft het bijzondere taalgebruik ook iets moeten aandurven.

De zorg van de columnisten voor het verval van de taal deelt De Knijff voluit “maar daarin kunnen zij vele van de door hen zo gesmade theologen aan hun zijde krijgen”. Het is bijvoorbeeld verontrustend dat je op televisie dagelijks kunt constateren dat het woord, om werkelijk door te dringen een kunstmatige 'extra-push' moet meekrijgen. Mede hierdoor zal het ook niet gemakkelijk zijn om een algemeen toegankelijke vertaling te presenteren. “We zullen ons bij het feit moeten neerleggen dat er verschillende bijbelvertalingen nodig zijn voor verschillende groepen”, aldus De Knijff. De Statenvertaling kan naast de nieuwe versie blijven staan. En net als bij de psalmberijming zullen mensen met literaire gaven en taalgeleerden nauw moeten samenwerken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden